پلاک خوانی موتور سه فاز

 

   پلاک مشخصات بر روی بدنه الکتروموتور نصب می شود و به منزله شناسنامه الکتروموتور است. در واقع، از روی پلاک مشخصات می توانیم تشخیص دهیم که موتور تک فاز است یا سه فاز، دارای چه قدرتی است، همچنین تعداد دور روتور، جریان و ولتاژ نامی، فرکانس، نوع اتصال (ستاره با مثلث)، ضریب قدرت، درجه حرارت عایقی، نوع حفاظت و سایر شرایط کار موتور روی پلاک قید می شود. زیرا آشنایی با پلاک مشخصات موتورها، یکی از مهمترین نکاتی است که باید قبل از هر چیز مورد توجه تعمیرکار قرار گیرد. 

 

  • الکتروموتور سه فاز

الکتروموتور ها ماشین های الکتریکی گردانی هستند که انرژی الکتریکی را دریافت نموده و تبدیل به انرژی مکانیکی می کنند. با گسترش شبکه های جریان متناوب و استفاده از برق سه فاز به عنوان برق صنعتی، قسمت های زیادی از صنعت، روی محور الکتروموتورهای جریان متناوب و خصوصاً موتورهای سه فاز کار می کنند. پلاک الکتروموتور سه فاز اطلاعات مهمی در مورد نحوه استفاده و قابلیت های این الکتروموتور در اختیار ما قرار می دهد. به همین دلیل در این مقاله به شرح کامل علائم روی پلاک موتور می پردازیم.

موتور الکتریکی

در شکل زیر قسمت های مختلف پلاک الکتروموتور سه فاز مشاهده می شود.

پلاک الکتروموتور سه فاز
                                               پلاک الکتروموتور سه فاز

                                                                         

  • ویژگی های الکتروموتور سه فاز

هشت حالت کاری طبق استاندارد تعریف شده است که با حروف S1 تا S8 نمایش داده می شوند. مفهوم هر یک از حروف مطابق یک حالت کاری موتور است به عنوان مثال اگر روی پلاک موتوری در ردیف نوع کار S1 نوشته شده باشد نشان می دهد که این موتور تحت بار نامی، در درجۀ حرارت پایدار و بی وقفه کار می کند بدون اینکه از دمای مجاز موتور تجاوز کند.

 

  •  درجه بندی حفاظت بدنه موتور الکتریکی

 این نوع درجه بندی که بر روی پلاک موتورها نیز درج می شود، حفاظت بدنه دستگاه های برقی را در برابر تماس انسان با حیوانات و نیز برخورد اجسام سخت خارجی و نفوذ آب یا مایعات دیگر به داخل آن ها معین می کند. درجه حفاظت بدنه ها و محفظه ها با استفاده از دو حرف IP (International Protection) و دو عدد یک رقمی که بعد از آنها می آید مشخص می شود.

عدد اول بعد از حروف که عدد مشخصه اول نامیده می شود، درجه حفاظت دستگاه را در برابر تماس انسان با حیوانات یا برخورد اجسام و ذرات جامد و سخت خارجی، نشان می دهد. این عدد می تواند از صفر تا ۶ باشد. عدد دوم بعد از حروف IP که عدد مشخصه دوم نامیده می شود، نشان دهنده درجه حفاظت دستگاه در برابر نفوذ مایعات و مخصوصاً آب است. این عدد بین صفر تا ۸ انتخاب می شود. 

 

گاهی اوقات نیز از کد سه رقمی استفاده می شود که یک رقم آن مربوط به شرایط محیطی است. در جدول زیر معانی هر یک از رقم های اول و دوم بعد از IP را مشاهده می کنید. همچنین بر روی برخی دستگاه ها از علائم خاصی، مشابه علائم جداول استفاده می شود. توضیحات هر یک را می توان از جدول ها استخراج کرد. به عنوان مثال اگر بر روی پلاک موتوری IP44 نوشته شده باشد بیانگر آن است که این موتور در مقابل اجسام خارجی بزرگتر از قطر ۱ میلی متر و همچنین در مقابل پاشیده شدن آب حفاظت شده است.

 

نمونه ای-از-موتور-الکتریکی-با-درجه-حفاظت-IP44

 

   معمولاً ماشین ها در مقابل اشياء خارجی و آب تا اندازه ای محافظت می شوند. بدیهی است، هر چه این حفاظت کامل تر باشد، قیمت ماشین نیز گرانتر خواهد بود. لذا، در بسیاری از موارد، حفاظت بالا از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست. از این رو، فقط در مواردی که لازم باشد، حفاظت بالا انجام می گیرد. کارخانه سازنده جهت اطلاع مصرف کننده و درجه حفاظت ماشین را روی پلاک آن درج می کند.

 

 

جدول مربوط به اولین عدد پشت IP

 

اولین عدد

مفهوم

شرح و علامت مشخصه

۰

بدون حفاظت

بدون حفاظت در برابر تماس اشخاص و اشیاء خارجی

۱

حفاظت در برابر اشیاء خارجی بزرگ

حفاظت در مقابل تماس اتفاقی اشخاص و اشیاء با قطر بزرگتر از ۵۰ میلیمتر

۲

حفاظت در برابر اشیاء خارجی متوسط

حفاظت در مقابل تماس انگشت با قسمت های تحت ولتاژ و متحرک و نفوذ اشیاء با قطر بزرگتر از ۱۲ میلیمتر

۳

حفاظت در برابر اشیاء خارجی کوچک

حفاظت در مقابل اشیاء با قطر بزرگتر از ۲٫۵ میلیمتر

۴

حفاظت در برابر اشیاء خارجی ریز

حفاظت در مقابل اشیاء با قطر بزرگتر از ۱ میلی متر

۵

حفاظت در برابر نفوذ گرد و غبار

حفاظت در مقابل نفوذ گرد و خاک به قسمت های آسیب پذیر (علامت مشخصه)

۶

حفاظت در برابر نفوذ گرما و غبار

حفاظت کامل در برابر نفوذ گرما و غبار (علامت مشخصه)

 

 

جدول مربوط به دومین عدد پشت IP

 

دومین عدد

مفهوم

شرح و علامت مشخصه

۰

بدون حفاظت

 

۱

حفاظت در مقابل نفوذ قطرات آب عمودی

 

۲

حفاظت در مقابل نفوذ قطرات آب مایل

با زاویه ۱۵ درجه نسبت به خط عمود

۳

حفاظت در مقابل پریدن آب

با زاویه ۶۰ درجه نسبت به خط عمود

۴

حفاظت در مقابل پاشیدن آب

در تمام جهات

۵

حفاظت در مقابل پاشیدن شعاعی آب

در تمام جهات

۶

حفاظت در برابر بالا آمدن آب

بدون فشار

۷

حفاظت در برابر فرو بردن در آب

تحت فشار و زمان محدود

۸

حفاظت در برابر غوطه ور بودن در آب

تحت فشار و زمان محدود

 

 

بر روی ماشین ها از علائم اختصاری ایمنی نیز استفاده می شود که در جدول زیر نشان داده شده است.

                                                           

                                                                                                  علامت اختصاری ایمنی الکتروموتورهای سه فاز 

علامت اختصاری ایمنی الکتروموتورهای سه فاز

   

 

 

  • کلاس حرارتی موتور الکتریکی

   افزایش بیش از حد دما می تواند روی خواص مکانیکی و عایقی مواد تأثیر بگذارد. از این رو، در ماشین های الکتریکی باید حداکثر دمای مجاز ماشین تعیین شود. کلاس حرارتی یا کلاس عایقی ماشین برای این هدف تعیین می گردد و دمای مجاز قابل تحمل توسط سیم پیچ موتورها به علاوه دمای محیط که معمولاً ۴۰ درجه سانتی گراد در نظر گرفته می شود را نشان می دهد. کلاس حرارتی ماشین توسط یک علامت خاص معرفی می شود: ISOL با CONTCLASS

در صورتی که درجه حرارت موتوری، از حد قابل تحمل عایق های به کار رفته در آن بالاتر رود، احتمال سوختن سیم بندی و بروز اتصال کوتاه در آن بالاتر می رود. لذا طبقه بندی دیگری برای عایق ها و درجه حرارت مجاز کارکرد موتور انجام می گیرد.

   جدول زیر، علامت کلاس های حرارتی مختلف و حداکثر دمای مجاز را برای هر حالت نشان می دهد. در اینجا لازم است یادآوری شود که دمای ذکر شده در جدول، حداکثر دمای مجاز بوده و منظور، حرارت ایجاد شده در اثر کارکرد موتور نیست، بلکه دمای ۴۰ درجه سانتیگراد محیطی نیز در آن تأثیر دارد؛ مثلاً، یک موتور با کلاس A که حداکثر ۱۰۵ درجه سانتیگراد را تحمل می کند، اگر در محلی کار کند که دمای آن محیط ۴۰ درجه سانتیگراد باشد، در اثر کارکرد موتور، دمای آن باید ۶۵ درجه سانتیگراد افزایش یابد.

                                                                                                                                            

در واقع، اعدادی که در جدول مشاهده می شود از حاصل جمع دمای فرضی محیط (۴۰ درجۀ سانتیگراد) و دمای کارکرد ماشین به دست آمده است لذا برای به دست آوردن ماکزیمم دمای ماشین در شرایط کاری لازم است دمای ۴۰ درجه را از عدد داخل جدول کم کرد. برای مثال، ماکزیمم دمای قابل تحمل موتوری با کلاس F برابر است با:

(دما) ϴ= ۱۵۵-۴۰= ۱۱۵

class(F)=115+40=155C

class(A)=65+40=105C

class(B)=90+40=130C

class(C)=170+40=210C

class(E)=80+40=120C

class(H)=140+40=180C

                                                                            حروف اختصاری مربوط به کلاس های حرارتی ماشین های الکتریکی

علامت اختصاری ایمنی الکتروموتورهای سه فاز

 

اگر کلمه (TROP) روی پلاک موتوری قید شود؛ یعنی موتور، ویژه کار در مناطق گرم ساخته شده است.

 

جدول کلاس عایقی و حداکثر درجه حرارت مجاز دائمی موتورهای الکتریکی

 

انواع عایق بکار رفته

حداکثر درجه حرارت مجاز (ᵒ C)

کلاس عایقی

پنبه، ابریشم مصنوعی، الیاف پلی آمید، کاغذ، چوب، صمغ مصنوعی فرمالدئید، پرسیان

۹۰ 

Y

مانند کلاس Y بطوری که پس از ساختن، در لاک طبیعی یا لاک، صمغ مصنوعی یا شارلاک و غیره خیس خورده باشد. صمغ های پلی استر، لاک های روغنی

۱۰۵ 

A

انواع مختلف سیم های لاکی یا قسمت های پرس شده با مواد پرسلولز، صمغ ملامین، صمغ فنل

۱۲۰ 

E

الیاف شیشه ای، نوار آزبست، لاک های صمغ آلکید، لاک صمغ فنل، لاک پلی ورتان

۱۳۰ 

B

الیاف شیشه ای، آزبست، سیم های لاکی آمید، پلی استر

۱۵۵ 

F

الیاف شیشه ای، آزبست با صمغ سیلیکون، لاک های سیلیکون خالص

۱۸۰ 

H

طلق چینی، مواد سرامیکی، شیشه، کوارتز باندهایی با الیاف شیشه ای، باندهای الیاف آزبست

 بالاتر از ۱۸۰ 

C

 

 


در وبلاگ الیکا الکتریک مطالب مرتبط را دریابید

بیشتر بخوانید:

بررسی و مقایسه انواع موتور الکتریکی

روش های راه اندازی موتور سه فاز

راه اندازی موتور الکتریکی تک فاز

آزمایش و عیب یابی موتور الکتریکی

راه اندازی ستاره-مثلث موتور سه فاز


 

  • نوع اتصال سیم پیچی موتور

 روی تخته کلم، موتورهای سه فاز دو نوع اتصال وجود دارد که عبارتست از:

الف – اتصال ستاره:

   در این اتصال، ته سیم پیچ ها به همدیگر وصل شده، سه فاز به سر سیم پیچ ها متصل می شود. در اتصال ستاره، به هر کدام از سیم پیچ ها، ولتاژ فاز وصل می شود.  بنابراین، در شبکه سه فاز ۴۰۰ ولت ایران، موتورها به صورت ستاره وصل می شوند.

 

ب – اتصال مثلث:

   در این اتصال به دو سر هر کدام از سیم پیچ ها، ولتاژ خط وصل می شود. ولتاژ نوشته شده روی پلاک الکتروموتورها در اتصال مثلث، ولتاژ مجاز سیم پیچ ها بوده که باید در هنگام اتصال موتور به برق حتماً به آن توجه شود. معمولاً موتورهای سه فاز از قدرت ۳kw یا ۴HP به بالا را به صورت مثلث در مدار قرار می دهند.

 

مشخصات کامل یک موتور که روی پلاک آن درج می شود

 

 

                                                                                   تشخیص نوع اتصال موتورها به شبکه برق ایران

تشخیص نوع اتصال موتورها به شبکه برق ایران

 

به طور مثال در مورد موتوری با پلاک زیر در شبکه برق ایران می توان موتور را به صورت ستاره راه اندازی و سیم بندی نمود.

 

پلاک-موتور-الکتریکی

 

 

مشخصات پلاک موتور سه فاز

به منظور یک نتیجه گیری کلی می توان گفت که بر روی ۹۰ درصد موتورهای الکتریکی یکی از ۱۶ مورد زیر نوشته می شود:

۱- تعداد فازها: تعداد فازهای یک موتور بیانگر تک فاز و یا سه فاز بودن موتور بوده و بر روی پلاک موتور ذکر می شود.

۲- تایپ موتور: یکی از مشخصاتی که بر روی پلاک موتورها ذکر می شود، تایپ موتور است.

این مشخصه توسط سازنده به صورت حروف و اعداد مشخصی بیان شده و حاوی پاره ای از اطلاعات دربارۀ موتور همچون، Frame یا فاصله مرکز شافت موتور تا محل نشیمنگاه، قطر شافت موتور و … است.

۳- توان نامی: توان نامی یک موتور، میزان توانی است که موتور در شرایط کار نامی خود می تواند به بار تحویل دهد. این توان با توانی که موتور از شبکه می گیرد، متفاوت است.

توانی که موتور از شبکه می گیرد برابر مجموع توان خروجی موتور و تلفات الکتریکی و مکانیکی موتور است. این توان معمولاً بر حسب اسب بخار بیان می شود هر اسب بخار ۷۴۶ وات است.

۴- نوع کار: این مشخصه با علایم S1 تا S10 نشان داده می شود که هر کدام از این حالت ها بیانگر نوع کار و مدت زمان روشن بودن ماشین به طور نسبی است.

به عنوان مثال S1 بیانگر این است که موتور تحت بار نامی، در درجه حرارت پایدار و بدون وقفه کار می کند بدون اینکه از دمای مجاز موتور تجاوز کند.

 

۵- کلاس عایقی یا گروه مواد عایقی: این مشخصه بیانگر میزان استقامت عایقی الکتروموتور در برابر حرارت است. در حالت هایی که کلاس عایقی استاتور و روتور متفاوت باشد. ابتدا کلاس عایق سیم پیچ استاتور و سیم پیچ روتور ذکر می شود. کلاس عایقی را معمولاً با حروف انگلیسی نشان می دهند. معمول ترین کلاس های عایقی برای موتورها، کلاس B، F و H است که به ترتیب می توانند دماهای ۱۳۰، ۱۵۵ و ۱۸۰ درجه سانتیگراد را تحمل کنند. این دماها به ازای دمای محیط ۴۰ درجه سانتیگراد داده شده اند.

 

۶- ولتاژ نامی: ولتاژ نامی در واقع ولتاژی است که موتور برای کار در آن ولتاژ طراحی شده است. در بازار، معمولاً موتورها برای ولتاژهای نامی مختلف وجود دارند که این مقادیر استاندارد شده هستند و مقادیر خارج از استاندارد برای ولتاژ نامی وجود ندارد.

 

۷- فرکانس نامی: فرکانس ولتاژی که به موتور اعمال می شود. بر روی سرعت موتور و تلفات موتور تأثیر بسزایی دارد. معمولاً موتورها یک فرکانس نامی دارند که در این فرکانس موتور می تواند به سرعت نامی خود برسد.

 

۸- جریان نامی: جریان مجازی است که می تواند در شرایط کارکرد عادی، از سیم پیچ های استاتور موتور عبور کند. جریانی که موتور از شبکه می کشد، در شرایط طولانی مدت نباید از این جریان بیشتر باشد.

 

۹- سرعت نامی: سرعتی است که موتور برای کار در این طراحی شده است. سرعت نامی یک موتور معمولاً بر حسب دور در دقیقه و یا rpm بیان می شود. علاوه بر سرعت نامی، سرعت سنکرون موتور نیز بر روی پلاک آن ذکر می شود.

 

۱۰- ضریب توان نامی: به طور کلی از آنجا که در موتورهای القایی از سیم پیچ های مختلف استفاده شده و این سیم پیچ ها دارای خاصیت سلفی هستند لذا میان جریانی که موتور از شبکه می کشد و ولتاژ شبکه اختلاف فازی به وجود می آید. این اختلاف فاز باعث می شود تا ضریب توان موتور کمتر از یک باشد. معمولاً سازنده ها ضریب توان موتور را در شرایط نامی یعنی بار، ولتاژ و فرکانس نامی، ارائه می کنند.

 

۱۱- نوع محافظت: این مشخصه توسط حروف IP و دو عدد که به دنبال آن می آید مشخص می شود. عدد اول بیانگر میزان مقاومت موتور در برابر تماس و نفوذ اجسام خارجی است و عدد دوم نیز میزان مقاومت موتور در برابر نفوذ آب را مشخص می کند.

 

به عنوان مثال اگر بر روی پلاک موتوری مشخصه IP44 ذکر شده باشد، بیانگر آن است که موتور در برابر اجسام خارجی بزرگتر از قطر ۱ میلی متر و همچنین در مقابل پاشیده شدن آب از هر جهتی حفاظت شده است. موتورهایی که در آب غوطه ورند باید دارای درجۀ حفاظتی IP68 باشند.

 

۱۲- نوع یا کلاس قفس روتور: این مشخصه را با حروف انگلیسی A، B، C و یا D نشان می دهند. هر کدام از این نوع ماشین ها دارای مشخصه سرعت – گشتاور متفاوتی هستند.

به عنوان مثال موتور با تیپ D دارای گشتاور راه اندازی زیاد و جریان راه اندازی کم است. همچنین در شرایط کار عادی، سرعت آن فاصلۀ زیادی تا سرعت سنکرون موتور دارد.

 

۱۳- ضریب خدمات یا ضریب کارکرد: این مشخصه بیانگر میزان اضافه باری است که موتور می تواند در شرایط کاری طولانی مدت تحمل کند. مثلاً اگر ضریب خدمات برابر با ۱٫۱۵ باشد یعنی، موتور می تواند باری به اندازه ۱٫۱۵ برابر بار نامی خود را تحمل کند.

 

۱۴- حداکثر دمای محیط: حداکثر دمایی است که موتور در آن محیط می تواند در شرایط بار نامی خود کار کند بدون اینکه به عایق موتور آسیبی وارد شود. این دما معمولاً بر حسب سانتی گراد بیان می شود.

 

۱۵- بازده: بازده یک موتور بر حسب تعریف، نسبت توانی است که موتور به بار می دهد، به توانی که موتور از شبکه می گیرد. در بسیاری از موارد بازده موتور در شرایط کار نامی نیز روی پلاک موتور ذکر می شود.

 

۱۶- نوع اتصال سیم پیچی استاتور: در موتورهای القایی سه فاز ممکن است سیم پیچی های استاتور در داخل موتور توسط سازنده به صورت ستاره یا مثلث بسته شده باشند. در این حالت نوع اتصال بر روی پلاک موتور ذکر می شود.

همچنین ممکن است سازنده، امکان دسترسی به تمامی سرهای سیم پیچ های استاتور را به مصرف کننده داده باشد تا بتواند موتور را به دلخواه خود، ستاره یا مثلث ببندد.

"نمونه

 

 


بیشتر بخوانید:

راه اندازی موتور با استفاده از اینورتر

بررسی عملکرد موتور سنکرون

روش های کنترل دور موتور DC

اساس کار موتور الکتریکی

بررسی صفر تا صد الکتروموتور دالاندر

 

در صورتی که سوالی در خصوص مطالب بیان شده دارید می توانید در قسمت نظرات از ما بپرسید یا با ارائه پیشنهادات خود، ما را در بالا بردن کیفیت مقالات یاری کنید.

مقالات مرتبط

نظرات