انواع برق گرفتگی و روش های پیشگیری از آن

 

انواع برق گرفتگی و راه های پیشگیری از آن ها

 

   برق گرفتگی زمانی به وجود می آید که اختلاف پتانسیلی بین دو نقطه از بدن ایجاد و باعث شود که جریان الکتریکی از نقطه ای از بدن وارد و از نقطه دیگری خارج شود. یا به عبارت ساده تر، بدن انسان مدار الکتریکی را ببندد.

اصولاً برق گرفتگی به دو طریق ممکن است رخ دهد: تماس مستقیم و تماس غیر مستقیم.

 

 

  • تماس مستقیم (یا تماس با هادی برقدار)

   هنگامی که سیستم الکتریکی سالم است و انسان بر اثر سهل انگاری یا بی توجهی، با هادی برقدار در یک یا دو نقطه تماس می گیرد، برق گرفتگی رخ می دهد. اشخاص باید در مقابل خطرات احتمالی ناشی از تماس با قسمت های برقدار تأسیسات الکتریکی حفاظت شوند. این حفاظت ممکن است با یکی از روش های زیر تأمین شود:

  • جلوگیری از عبور جریان الکتریکی از بدن انسان
  • محدود کردن جریانی که ممکن است از بدن عبور کند (به میزان کمتر از جریان برق گرفتگی)

 

 

  • تماس غیرمستقیم (یا تماس با بدنه هادی دستگاه های الکتریکی)

   هنگامی که در اثر خراب شدن عایق بندی یا هر علت دیگری، یک هادی برقدار با سطوح فلزی (یا بدنه هادی) دستگاه تماس یابد و انسان با همان سطح فلزی در تماس باشد، به آن برق گرفتگی غیر مستقیم می گویند. اشخاص باید در مقابل خطرات احتمالی ناشی از تماس با بدنه هادی دستگاه ها به گونه ای حفاظت شوند که موارد حفاظتی زیر را در برگیرند:

  • جلوگیری از عبور جریان الکتریکی از بدن انسان.
  • محدود کردن جریان اتصالی که ممکن است از بدن عبور کند (به میزان کمتر از جریان برق گرفتگی)
  • قطع خودکار مدار تغذیه به محض بروز برق گرفتگی که ممکن است به عبور جریان از بدن انسان که در تماس با بدنه فلزی دستگاه قرار دارد منجر شود؛ در زمانی که جریان برابر یا بیش از جریان برق گرفتگی باشد.

 

 

  • روش های حفاظت در برابر برق گرفتگی

   برای به حداقل رساندن احتمال خطر برق گرفتگی باید موارد ایمنی در طراحی، ساخت، نصب و بهره برداری از دستگاه های الکتریکی رعایت شود. روش های زیر برای حفاظت در تماس مستقیم یا غیر مستقیم و یا هر دو مورد قابل استفاده است:

الف- روش های حفاظت در مقابل برق گرفتگی مستقیم

۱- عایق بندی قسمت های برقدار

   می توان قسمتی از سیم برقدار یا فاز در دسترس را به وسیله نوار چسب عایق برق، عایق کرد تا از تماس افراد با آن جلوگیری شود. پوشش هایی مانند رنگ، وارنیش، لاک و نظایر آن به تنهایی برای عایق کردن مناسب نیستند و باید جسم عایق، مقاوم و دارای استاندارد لازم باشد. همچنین باید عایق مزبور تحت شرایط غیر عادی مانند تأثیرات مکانیکی، الکتریکی و حرارتی محیط اطراف، کیفیت و استقامت خود را حفظ کند.

   از جمله محل هایی که احتمال تماس وجود دارد، ترمینال ها، انتهای کابل ها، بست ها و محل اتصال دو یا چند کابل به یکدیگر است که معمولاً این اتصالات هنگام نصب با استفاده از عایق هایی نظیر نوار، عایق بندی می شوند؛ مانند کابلی که جهت بستن در یک دوشاخه برق بیش از اندازه لخت شده و باید قسمتی را که در خارج از دو شاخه در دسترس است به وسیله نوار عایق پوشانده شود.

 

۲- محصور کردن تجهیزات

چون قسمت های برقدار اکثر وسایل الکتریکی پوشیده یا محصور شده و دور از دسترس افراد هستند، ایمن بوده شوک الکتریکی ایجاد نمی کند. بعضی از وسایل درون کپسول قرار دارند امکان هیچ گونه دسترسی به داخل آن ها میسر نیست البته در برخی موارد وجود سوراخ یا دریچه هایی جهت خنک شدن داخل محفظه ضرورت دارد.

لازم است وسایلی انتخاب و استفاده شوند که آب، گرد و غبار یا ذرات هادی مانند براده نتواند داخل محفظه رود و یک مسیر هادی ایجاد سازد. محفظه وسایل الکتریکی باید متناسب با محیط باشد. قسمت های برقدار نیز باید در داخل محفظه یا در پشت مانع یا حصاری قرار داده شوند تا از دسترس خارج باشند و در صورت باز کردن یا برداشتن مانع آنها، به وسیله آژیر یا چراغ خطر هشدار لازم داده شود.

این پوشش ها باید استقامت کافی داشته باشند تا در شرایط غیرعادی تحت فشار با قسمت های زنده یا برقدار تماس پیدا نکند. در صورتی که پوشش محافظ، مشبک یا سوراخ دار است، ابعاد سوراخ ها باید چنان باشد که نتوان از طریق انگشت با قسمت های برقدار تماس یافت. برای مثال، حفاظتی عایق باید روی شینه های تابلوی توزیع برق را بپوشاند تا با باز کردن در تابلو، صفحه عایق از تماس مستقیم دست یا انگشت با شینه های برقدار جلوگیری کند.

برداشتن حفاظ یا باز کردن حصار تنها باید با استفاده از ابزار خاص یا قطع برق امکان پذیر باشد؛ مانند پوشش استخوانی عایق که در داخل کوبیکل های فشار قوی یا متوسط، شینه ها را می پوشاند؛ حصار اطراف ترانسفورماتورهای زمینی در داخل ایستگاه ها و …

 

 

۳- استقرار در خارج از دسترس

قسمت های برقدار یا دستگاه ها باید به نحوی قرار گیرند که دسترسی به آن ها با دراز کردن دست در هر جهت امکان پذیر نباشد و در محل هایی که وسایل فلزی بلند مانند میلگرد، نبشی و غیره جابه جا می شود، ابعاد چنین وسایلی جهت عدم برخورد با قسمت های برقدار در نظر گرفته شود. اصولاً دو نقطه هنگامی قابل دسترس تلقی می شوند که فاصله آن ها به یکدیگر از ۲/۵ مترتجاوز نکند.

 

 

 

  • تعریف حدود دسترس:

عبارت از حدی است که در محل های مور استفاده بتوان بدون هیچگونه وسیله اضافی از محل ایستادن به آن حد دسترسی پیدا کرد. حد دسترس برای انسان از محل توقف به شرح زیر است:

 

محدوده دسترسی

 

شکل (۱) محدوده دسترسی

 

 

۴- کلید محافظ جان یا جریان نشتی به زمین

محافظ جان به وسیله مقایسه جریان هایی که از فاز و نول (سیم برگشت جریان) عبور می کند، جریان عبوری یا نشتی به زمین (یا ارت) را تشخیص می دهد. محافظ جان به اندازه ای حساس است که می تواند جریان های نشتی کوچک را که باعث قطع کلید مینیاتوری نمی شود، ولی عاملی برای شروع یک آتش سوزی یا برق گرفتگی کافی باشد را بیابد. چنین جریانی باعث قطع این کلید و در نتیجه منبع تغذیه را از مدار می شود.

محافظ-جان-اشنایدر
                                            محافظ جان اشنایدر

 

محافظ جان شخصی را که احتمالاً بین دو فاز یا فاز و نول دچار شوک می شود، محافظت نخواهد کرد. اگر شخص از قسمتی که نسبت به زمین برقدار است دچار شوک الکتریکی شود، به دلیل جریانی که از بدن وی به زمین عبور می کند، این کلید در چند صدم ثانیه منبع تغذیه را قطع می کند.

چنان که در شکل شماره ۱۵ نشان داده شده، سیم های فاز و نول از یک ترانسفورماتور جریان (C.T) عبور میکند و سیم پیچ ثانویه آن به یک آشکارگر الکترونیکی حساس متصل می شود که می تواند باعث قطع یک کلید قطع کننده (بریکر) شود که با خط ۲۲۰ ولت و ۵۰ هرتز یا ۱۱۰ ولت و ۶۰ هرتز سری می باشد.

تحت شرایط عادی، در یک مصرف کننده تک فاز، جریان هایی که از سیم فاز و سیم نول عبور می کند با یکدیگر برابرند و جریان کل (Iw – IN) عبوری از اولیه ترانسفورماتور جریان مساوی است و در نتیجه، هیچ شار مغناطیسی در هسته ترانسفورماتور ایجاد نمی شود و ولتاژ القایی EF نیز صفر خواهد بود و کلید قطع نخواهد شد.

حال اگر جریان خطا به طور مستقیم از سیم فاز به زمین نشت کند، مثلا اگر شخصی یک ترمینال برقدار را لمس نماید یا انگشت خود را به داخل سرپیچ لامپی بکند یا اگر موتوری داخل آب بیفتد و یا اگر عایق بین موتور و بدنه زمین شده آن شکسته شود، جریان خطا به وجود می آید. در هر کدام از این شرایط، جريان كل عبوری از داخل ترانسفورماتور جریان صفر نبوده و برابر IF می باشد. شار مغناطیسی و در نتیجه، ولتاژ القایی EF به وجود می آید و باعث قطع کلید میشود. جنس هسته ترانسفورماتور باید در چگالی های شار پایین فوق العاده نفوذپذیر و حساس باشد.

محافظ جان برای مصرف کنندگان سه فاز هم قابل استفاده است و هر چهار هادی برقدار (سه فاز و نول) از داخل هسته ترانسفورماتور جریان عبور می کند. در حالت عادی جمع جبری ما جریان هایی که از سه فاز عبور میکند، برابر صفر خواهد بود؛ از این رو در هسته ترانسفورماتور هیچ میدانی القاء نمی شود و ولتاژی بر روی ثانویه به وجود نمی آید و کلید قطع نخواهد شد.

این نوع کلید یک وسیله الکترومکانیکی قابل اعتماد است که مانند هر وسیله مکانیکی دیگر شرایط محیطی مانند رطوبت و گرد و غبار می تواند بر عملکرد آن اثر بگذارد. هر تأخیری در عملکرد آن نیز می تواند کشنده باشد. به همین جهت یک دکمه آزمایش دارد که باید از طریق آن عملکرد کلید آزمایش شود و در صورتی که اشکالی دارد رفع گردد.

 

 

کلید قطع کنندۀ جریان نشتی به زمین

 

شکل (۲) کلید قطع کنندۀ جریان نشتی به زمین

 

 

 

ب . روش های حفاظت در مقابل برق گرفتگی غیر مستقیم

١- قطع خودکار مدار تغذیه با استفاده از اتصال زمین

اكثر شوک های الکتریکی وقتی رخ می دهند که شخص با زمین تماس دارد و قسمتی را که برقدار است یا بر اثر اتصال بدنه برقدار شده، لمس میکند. اگر بدنه فلزی وسایل الکتریکی در دسترس به طور مناسب به زمین ارت یا اتصال زمین شده باشند نمی توانند بر اثر اتصالی، برقدار شوند و این عمل خطر ایجاد شوک را تا حدودی از بین می برد.

این سیستم بستگی به اتصال مناسب آن به زمین دارد تا اگر بین قسمت برقدار و محفظه آن اتصالی رخ داد، فیوز یا کلید قطع کننده مدار عمل کند و منبع الکتریکی را جدا نماید.

ممکن است اجسام هادی مجاور نیز بر اثر وقوع اتصالی الکتریکی برقدار شوند؛ مانند یک لوله فلزی که بر اثر تماس با هادی برق، برقدار شده است. بنابراین توصیه می شود که اجسام فلزی به وسیله هایی به گونه ای به زمین ارت شوند که حتی اگر به یکدیگر اتصالی کنند، هیچ ولتاژ تماسی خطرناکی پیش نیاید. این احتياطات اولیه، به خصوص در منازل و مکان هایی نظیر حمام، آشپزخانه و به طور کلی جائی که دست های مرطوب باعث کاهش مقاومت پوست بدن و در نتیجه افزایش قابلیت شوک الکتریکی می شود، باید رعایت شود.

در روش قطع خودکار منبع تغذیه، به محض اتصالی فاز به بدنه هادی دستگاه، باید وسيله حفاظتی جریان برق تغذیه دستگاه یا مدار را در مدت زمانی کوتاه قطع کند تا ولتاژ تماس نتواند به مدتی بیش از زمان تعیین شده در جدول زیر برقرار بماند. برای شرایط عادی محیط، ولتاژ تماسی استاندارد، که می تواند به مدت طولانی برقرار باشد، کمتر از ۵۰ ولت است.

باید یک هادی همبندی کلیه قسمت های هادی (هادی حفاظتی، هادی نول، لوله های اصلی آب و گاز با سیستم حرارتی) را به یکدیگر وصل کند و وسایل حفاظتی از قبیل فیوزها و کلیدها متناسب با نوع سیستم اتصال زمین انتخاب شوند.

 

۱ – حفاظت توسط سیم زمین

وقتی در دستگاه الکتریکی اتصال بدنه به وجود می آید، جریانی از طریق ارت بدنه دستگاه به زمین و سپس به مرکز ستاره ترانسفورماتور شبکه توزیع جاری می شود. مقدار این جریان باید به اندازه ای باشد تا جریان خطا، باعث قطع سريع وسیله حفاظتی یا فیوز شده و ولتاژ تماس قطع شود.

یعنی مقاومت زمین باید حداکثر برابر ۰/۲۸ اهم باشد تا جریان خطا باعث قطع فيوز شود. بنابراین به دست آوردن چنین مقاومت زمین بسیار مشکل بوده و اقتصادی نمی باشد و بهتر است از سیستم حفاظتی اقتصادی تری استفاده شود. شکل (۳) طریقه استفاده از سیستم اتصال زمین برای مصرف کننده را نشان می دهد.

 

اتصال زمین مصرف کننده

 

شکل (۳) سیستم اتصال زمین برای مصرف کننده

 

 

۲- عایق بندی مضاعف یا دوبل

اگر دستگاه الکتریکی دارای محفظه فلزی باشد، برای جلوگیری از برقدار شدن بدنه فلزی آن باید از عایق بندی مضاعف استفاده شود. در عایق بندی مضاعف هادی های برقدار، وسایل الکتریکی به وسیله دو لایه مجزا یا مکمل عایقی پوشیده شده که هر کدام به طور مناسب هادی را عایق کند و مجموعه هر دو لایه این اطمینان را به وجود می آورد که بر اثر شکست عایق خطری رخ ندهد.

هدف از این نوع حفاظت جلوگیری از تماس با بدنه هادی دستگاه از طریق عایق کردن آن است تا در صورت بروز خرابی در عایق بندی اولیه، بدنه هادی در دسترس نباشد و ایجاد برق گرفتگی نکند. پوشش لاک یا لعاب، قشر اکسید و پوشش الیافی حتی اگر آغشته به مواد عایق باشند به عنوان عایق محافظ شناخته نمی شوند. عایق مضاعف باید در برابر تنش های مکانیکی و الکتریکی و حرارتی وارد شده بر آن ها در بهره برداری عادی ایستادگی کنند.

در این روش نیازی به اتصال زمین (ارت کردن بدنه فلزی دستگاه) وجود ندارد و بیشتر برای لوازم قابل حمل یا متحرک، از قبیل ابزارهایی که به وسیله موتور الکتریکی کار میکنند و نمی توانند سیم ارت داشته باشند (مانند دریل برقی، جاروبرقی، ریش تراش، رادیو) و ابزارهای برقی دارای پوشش پلاستیکی استفاده می شود. علامت این قبیل دستگاه ها حفاظت به وسیله عایق است.

 

عایق بندی مضاعف یا دوبل

 

شکل (۴) عایق بندی مضاعف

 

٣- عایق کردن محیط

هدف این حفاظت ایجاد وضعیتی است که تماس همزمان با قسمت هایی که ممکن است به علت خرابی در عایق بندی هادی های برقدار در ولتاژهای مختلف قرار گیرند، غیر ممکن می شود. می توان با عایق کردن اطراف محل قرار گرفتن دستگاه، مانند کف زمین و دیوارها نیز اشخاص را در برابر ولتاژ تماسی نسبت به زمین حفاظت کرد. چنین حفاظتی تنها برای دستگاه هایی که در یک محل ثابت هستند می تواند اجرا شود.

به طور مثال فردی که در یک کارگاه تعمیر وسایل الکتریکی خانگی مثلاً تلویزیون،کار می کند و معمولاً به منظور آزمایش و عیب یابی دستگاه به ناچار با مدار برقدار کار می نماید، می تواند کف کارگاه و دیوارها را با استفاده از مواد عایق، عایق بندی کند و حتی از صندلی و میز کار چوبی استفاده کند تا از برق گرفتگی جلوگیری شود. بدیهی است از هر گونه تماس فرد به طور هم زمان با سیم فاز و نول، یا دو فاز، فاز و بدنه فلزی دستگاهها و تأسیسات باید پیشگیری شود.

کارهای انجام شده برای تعبیه محیط عایق باید دائمی باشد و بازدید دوره ای برای اطمینان از آن انجام شود. مقاومت دیوارها و کف نباید از مقادیر زیر کمتر باشد:

  • ۵۰ کیلو اهم تا ولتاژ متناوب ۵۰۰ ولت با ولتاژ دی سی ۷۵۰ ولت
  • ۱۰۰ کیلو اهم برای ولتاژ متناوب بیش از ۵۰۰ ولت با ولتاژ دی سی ۷۵۰ ولت

 

 

۴- هم ولتاژ کردن بدون اتصال زمین

هدف این حفاظت پیشگیری از ظاهر شدن ولتاژ خطرناک تماس است.

  • یک هادی همبندی هم ولتاژ کننده باید کلیه بدنه هادی قابل تماس هم زمان و بدنه های هادی بیگانه را به یکدیگر مرتبط کند.
  • هادی همبندی هم ولتاژ کننده نباید در ارتباط مستقیم الکتریکی با زمین از طریق بدنه های هادی و بدنه های هادی بیگانه باشد.

به هنگام استفاده از این روش لازم است دقت شود افرادی که وارد محیط با همبندی هم ولتاژ کننده می شوند، تحت اختلاف ولتاژی خطرناک قرار نخواهند گرفت؛ به خصوص در حالتی که در یک محیط کف، هادی عایق شده از زمین به هادی همبندی مورد بحث وصل شده باشد باید دقت لازم به عمل آید.

منظور از هادی بیگانه، قسمت های هادی یا فلزی است که جزئی از تأسیسات الکتریکی به حساب نمی آید؛ نظیر اسکلت فلزی ساختمان ها، لوله های فلزی گاز، آب، حرارت مرکزی و غیره.

 

 

 ۵- جداکردن (ایزوله کردن) منبع تغذیه از زمین

اگر مدار از قسمت های اصلی (سیستم تغذیه)، ارت اجسام فلزی اطراف یا هر مدار دیگری کاملاً مجزا باشد، هیچ ولتاژی بین هادی های برقدار و ارت یا قسمت های فلزی بوجود نمی آید و امکان دریافت شوک الکتریکی را کاهش می دهد. البته چون همه سیستم ها تا حدودی به وسیله کوپلینگ خازنی یا سلفی یا نشت در محیط، با یکدیگر ارتباط دارند نمی توان به هادی های مدار سیستم های ایزوله (یا مجزا شده که دارای ولتاژ صفر نسبت به محیط هستند اعتماد داشت؛ مگر این که سیستم مجزا شده خیلی کوچک و محلی باشد.

یک سیستم مجزا شده، سیستمی است که از سیم پیچی ثانویه یک ترانسفورماتور مجزا کننده یا سیم پیچی یک مولد که بین آن ها و منبع انرژی الکتریکی دیگر هیچ ارتباطی وجود ندارد تغذیه شود.

برای ایجاد حفاظت لازم باید از سیستم سیم کشی جدایی استفاده شود و کابل ها در تمامی مسیر قابل رؤیت باشند. به همین جهت اگر هیچ ارتباطی بین قسمتی از مدار و اتصال زمین (ارت) وجود نداشته باشد، برای شخصی که زمین و یک قسمت برقدار را لمس میکند، مدار کاملی به وجود نخواهد آمد و از ایجاد شوک الکتریکی نسبت به زمین جلوگیری خواهد شد.

باید توجه داشت که ترانسفورماتور حفاظتی حتماً دارای دو سیم پیچی جدا از یکدیگر باشد تا در صورت اتصال بدنه در مصرف کننده، ولتاژ تماسی بین محل تماس و زمین وجود نداشته باشد. در شکل (۵) یک دستگاه الکتریکی به وسیله ترانسفورماتور حفاظت گردیده نشان داده شده است. به ثانویه ترانسفورماتورهای حفاظتی تنها یک مصرف کننده می تواند وصل شود؛ زیرا با اتصال بیش از یک مصرف کننده به ثانویه آن، احتمال خطر برق گرفتگی در صورت اتصال بدنه همزمان در مصرف کننده وجود خواهد داشت.

 

ترانسفورماتور جداساز یا حفاظتی

 

شکل (۵) ترانسفورماتور جداساز یا حفاظتی

 

همچنین در صورت صدمه دیدن یکی از سیم های رابط و اتصال آن به زمین، اگر سیم رابط دیگر نیز به بدنه دستگاه اتصال پیدا کند، مانند شکل (۶)، باعث عبور جریان را از بدن شخص می شود. معمولاً به علت کمتر بودن مقاومت محل تماس دستگاه به زمین از مقاومت بدن شخص، جریان ها IF1>>IF2 است. اما اگر دستگاه توسط شخص از زمین جدا شود، جریان از بدن شخص عبور میکند که خطرناک است و برای پیشگیری از آن باید مراقبت های لازم انجام گیرد. برای مثال، باید سیستم های رابط دستگاه، یک تکه و کوتاه باشند تا به راحتی قابل کنترل گردد.

 

اتصالی به زمین

 

شکل (۶) اتصالی به زمین

 

ترانسفورماتورهای حفاظتی معمولاً در اندازه ها و قدرت های مختلف حداکثر تا ۱۶ آمپر و برای مصرف کنندگان تکفاز تا ولتاژ ۱۱۰ یا ۲۲۰ ولت و برای مصرف کنندگان سه فاز تا ۳۸۰ ولت استاندارد شده و ساخته می شوند.

از این نکات چنین استنباط می شود که این نوع حفاظت تنها برای شرایطی که به دقت تحت کنترل باشد، مناسب و کاربرد آن محدود است. برای مثال، مناسب روشی است که جهت آزمایش تلویزیون توسط اشخاص فنی با صلاحیت و تحت کنترل دقیق به کار می رود. اما در محیط های ساختمانی که تأسیسات نمی تواند به طور ثابت و جدا از زمین باقی بماند، این روش به تنهایی قابل استفاده نیست و باید همراه با روش کاهش ولتاژ به کار رود.

 

پ. روش حفاظت در برابر برق گرفتگی مستقیم و غیر مستقیم

در صورتی که حداکثر ولتاژ ۵۰ ولت باشد، تماس با آن در تمامی شرایط عادی بی خط خواهد بود. برای ایجاد چنین ولتاژی باید از ترانسفورماتور با دو سیم پیچی جداگانه استفاده کرد؟ زیرا نمی توان مقاومت های پیشگذار یا ترانسفورماتور صرف های (اتو ترانسفورماتور) یا روش دیگری که ولتاژ شبکه در ارتباط الکتریکی باشد را به کار برد.

دستگاه هایی که از این سیستم برای حفاظت آن ها استفاده می شود به سیم حفاظتی نیاز ندارد و مدار جریان آن ها را نباید به زمین با سیم نول و یا به دستگاه های دیگر که با ولتاژ بالا کار می کند وصل کرد.

در محل نگهداری حیوانات باید ولتاز لامپ ها یا وسایل متحرک حداکثر ۲۴ ولت باشد؛ زیرا احتمال این که سیم های رابط به وسیله حيوان جویده شده یا توسط سم یا پنجه حیوان، پاره يا زخمی شود و به این ترتیب امکان برق گرفتگی ایجاد گردد وجود دارد.

از این نوع حفاظت می توان برای لامپ های دستی در محل های تنگ، در اتاقک های فلزی، برای اسباب بازی هائی که به وسیله موتورهای الکتریکی حرکت میکنند و موارد مشابه دیگر استفاده کرد.

در شکل شماره ۲۰ این نوع حفاظت دیده می شود. دو شاخه دستگاه هائی که با ولتاژ کم کار می کنند باید با دو شاخه دستگاه های دیگر فرق داشته باشد تا نتوان آن را با ولتاژ بالا وصل کرد.

 

حفاظت در برابر برق گرفتگی مستقیم و غیرمستقیم

 

شکل (۷) حفاظت در برابر برق گرفتگی مستقیم و غیرمستقیم

 

 

 

خلاصه نکات:

جهت محافظت کارکنان از شوک الکتریکی و سوختگی های ناشی از هادی های برقدار، قوس الکتریکی و تشعشعات الکتریکی باید موارد ذیل رعایت شود:

۱- استفاده از ولتاژ پایین و ایمن

۲ – عایق کردن یا محصور نمودن قسمت های زنده (برقدار) 

۳- جلوگیری از برقدار شدن قسمت های هادی دستگاه ها که معمولاً برقدار نیستند (بدنه دستگاه ها)، به وسیلۀ:

  • اتصال زمین کردن و قطع خودکار منبع تغذیه
  • عایق مضاعن با دوبل
  • جدا کردن (ایزوله کردن) منبع تغذیه از زمین
  • محدود کردن انرژی الکتریکی (باید جریان های اتصالی که می تواند باعث شوک الکتریکی ناشی از تماس مستقیم شود به وسیله مقاومت بزرگی محدود گردند. اتصال زمین ضرورت ندارد. در محیط های خشک جریان تا ۱ میلی آمپر و حداکثر ۵ میلی آمپر محدود می شود).

۴- انتخاب تجهیزات مناسب محیط

۵- استفاده از تجهيزات مطابق با دستور عمل های سازنده

۶- اطمینان از بهره برداری صحیح از تجهیزات الکتریکی

۷- اجتناب از استفاده الکتریسیته در جایی که کاربرد آن خطرناک باشد.

 

 چند تذکر مهم دیگر:

۱- فلزکاری در مجاورت هادی های برقدار ممکن است به دلیل اثرات القایی الکترو مغناطیسی و الكترو استاتیکی برقدار شود و باعث برق گرفتگی جدی یا کشنده و ایجاد آتش سوزی در مجاورت گازها و بخارات یا مایعات قابل اشتعال گردد.

۲ – وقتی ترانسفورماتوری قطع و جدا می شود باید سیم پیچی آن به طور موقت اتصال زمین شود، زیرا پتانسیل بارهای الکتریکی خطرناک ممکن است بر اثر سست شدن دی الکتریک به آهستگی آزاد شود.

امکان دارد تخلیه الکتریکی سیم پیچ های جدا شده باعث مشتعل شدن بخار آزاد شده از روغن ترانسفورماتور گردد. همچنین اثرات مشابه ممکن است از کابل های فشار قوی جدا شده نیز به وجود آید.

۳ – امکان دارد بر اثر نشت سطحی عایق بندی (یا ایزولاسیون) در ولتاژ فشار ضعیف، مثلا ۲۴۰ ولت، شوک های شدیدی به وجود آید.

۴- محدودیت انرژی در دسترس، اساس طراحی مدارهای ذات ایمن برای استفاده در محیط های قابل اشتعال و نیز همچنین به عنوان راهی برای پیشگیری از ایجاد شوک های الکتریکی خطرناک می باشد.

 

 

مقالات مرتبط