نقشه های الکتریکی مدار فرمان و قدرت

 

۱- نقشه های مدار کنترل

 در نقشه یک سیستم الکتریکی، وسایل و تجهیزات الکتریکی با علامت های اختصاری نمایش داده می شود. 

 

۲- علائم اختصاری

علائم اختصاری برای کنتاکت هایی که در مدارات الکتریکی و در مدار فرمان این درس به کار می رود، در شکل (۱) نشان داده شده است.

 

 

شکل (۱) علائم اختصاری مدار فرمان و قدرت

 

٣- حروف شناسایی

هر دستگاهی که در مدار فرمان مورد استفاده قرار میگیرد با یک حرف لاتین شناسایی و به وسیله همین حرف در تمامی نقشه ها و لیست وسایل نشان داده می شود. اگر تعداد دستگاه ها در یک نقشه مشابه از یکی بیشتر باشد، در این صورت به دنبال حرف مشخص کننده دستگاه عدد نیز آورده می شود؛ مانند: K1T, K2T, K1M, K2M,Q1,Q2,Q3. (جدول ۱)

 

جدول (۱) حروف شناسایی در مدار فرمان

مثال

حرف شناسایی

دستگاه

جدا کننده، کلید بار، کلید قدرت

کلید فرمان، کلید فشاری

کنتاکتورهای قدرت

 

فیوزها، رله های حفاظتی، قطع کننده

لامپ سیگنال، دستگاه نشان دهنده

 

Q

I , II

KM

K

KT

F

H

کلید

کلید کمکی

کنتاکتور

کنتاکتور کمکی

رله های فرمان

حفاظت کننده ها

وسایل خبری

 

 

  •  شمای مسیر جریان

یکی از مهم ترین نقشه هایی که در مدارهای فرمان به کار می رود، نقشه های مسیر جریان است. این نقشه علاوه بر استفاده در مونتاژکاری، در عیب یابی مدار نیز بسیار مفید است.

نقشه مسیر جریان معمولا به دو قسمت مدار قدرت و مدار فرمان تقسیم می شود.

 

  • روش سری

در این روش ابتدا خطوط مدار قدرت شمار، میگردد و سپس دنباله اعداد به خطوط مسیر جریان مدار فرمان داده میشود (مثلا از ۱ تا ۸ شماره خطوط مدار قدرت بوده و از ۸ تا ۲۳ شماره مسیر جریان های مدار فرمان).

عیب این روش بسته شدن شماره های مدار قدرت است که نمی توان وسیله ای را به نقشه اضافه کرد؛ یعنی بلافاصله بعد از شماره ۸ در مدار قدرت شماره ۹ در مدار فرمان مورد استفاده قرار می گیرد. این روش در مدارهایی به کار میرود که امکان توسعه برای آن وجود نداشته باشد.

 

  • روش ذخیره ای

 در این روش ابتدا مسیر جریان های مدار فرمان را از عدد ۱ شماره گذاری کرده تا آخر مدار مثلا تا ۲۱ ادامه می دهیم. سپس با ذخیره اعدادی مثلا از ۲۱ تا ۴۱ (۲۰= ۲۱-۴۱) شماره خطوط مدار قدرت را از شماره ۴۲ شروع میکنیم.

پس جهت توسعه مدار ۲۰ خط فرمان ذخیره شده است. این روش در مواقعی استفاده میشود که احتمال توسعه مدار وجود داشته باشد (تفاوت دو روش گفته شده، در تعداد ارقام مسیر جریان قدرت و فرمان است).

 

 

  • نشان دادن نقاط انشعاب در نقشه فرمان (عدد انشعاب)

 عدد انشعاب نیز به دو روش به کار میرود: روش سری؛ روش تابع خط

 

  • روش سری

 در این روش از مسیر جریان شماره ۱ در مدار فرمان شروع می کنیم و تا آخر مسیر جریان ها این اعداد را ادامه میدهیم. 

عیب این روش آن است که اگر سیمی در تابلو برق قطع شود، مشخص نمیشود که مربوط به کدام مسیر جریان است.

 

  •  روش تابع خط

 در این روش عدد انشعاب را با توجه به شماره مسیر جریان خطوط انتخاب می کنند. برای مثال، عدد ۱۲ یعنی خط اول انشعاب دوم با عدد ۳۵ یعنی خط سوم انشعاب پنجم.

هرگاه عددهای خط زیاد شوند و به سه رقم یا چهار رقم برسند، برای مشخص کردن شماره خط و شماره انشعاب از فاصله با نقطه استفاده می شود؛ مثلا ۱۲۰۱ خط ۱۲ انشعاب اول با ۲۴۰۱۲ یعنی خط ۲۴ انشعاب ۱۲.

 

  •  عدد وسیله

هر وسیله ای که در مدار کنترل به کار برده شود، به وسیله حروف و اعداد معرفی می شود. بنابراین روش عددگذاری آنها باید مورد توجه قرار گیرد. به طور کلی می توان وسایل را به دو دسته تقسیم کرد: وسایل دستی و مکانیکی؛ وسایل اتوماتیکی.

 

 

  •  وسایل دستی و مکانیکی

 کلیه وسایلی که با دست فرمان میگیرند (مانند استاپ استارت ها) و یا به طور مکانیکی فرمانی می گیرند (مانند میکروسویچ ها با لیمیت سویچ ها) با اعداد تک رقمی مشخص می شوند. برای کنتاکت های بسته این وسایل از اعداد ۱ و ۲ و برای کنتاکت های باز آنها از اعداد ۳ و ۴ استفاده میشود.

هرگاه از یک نوع وسیله به تعداد زیاد استفاده شود، به حروف مشخص کننده وسیله اندیس عددی میدهیم.

 

 

آن قسمت از کنتاکتورها که در مدار قدرت به کار می روند، با اعداد تک رقمی مشخص میشوند. بدین صورت که ورودی تیغه ها با اعداد ۱، ۳ و ۵ و خروجی آنها با اعداد ۲، ۴ و ۶ نمایش داده می شوند.

کنتاکت های فرمان کنتاکتور به دو روش مشخص میشوند. کنتاکت های فرمان کنتاکتور به در روش مشخص می شوند. در هر دو روش کنتاکت های فرمان با اعداد دو رقمی مشخص می شوند. در روش اول عدد سمت چپ معرف چندمین کنتاکت کنتاکتور است و رقم سمت راست اگر ۲ و ۱ باشد، به معنی بسته بودن و اگر ۴ و ۳ باشد به معنی باز بودن است.

اعداد کنتاکت در این روش به دنبال هم و به صورت سری نوشته میشوند. در روش دوم کنتاکت های باز و بسته، دسته بندی می شوند و جداگانه شماره میگیرند و همچنین مدار قدرت بی متال، مثل کنتاکتورها با اعداد تک رقمی مشخص میشوند. ۱، ۳ و ۵ ورودی و ۲، ۴ و ۶ خروجی نسبت قدرت بی متال را نشان می دهد.

 

  • شماره ترمینال

 در نقشه مسیر جریان روبه روی نقاط انشعاب عددی در داخل پرانتز نوشته می شود که مشخص میکند نقطه انشعاب مورد نظر به کدام ترمینال خارجی وصل شده است. در داخل پرانتز شماره ترمینال ها مشخص می گردد.

 

  • عدد بوبین

 روبه روی کنتاکت کلیه وسایل مدار فرمان عددی داخل پرانتز نوشته می شود که مشخص میکند بوبین این کنتاکت در کدام خط از خطوط مسیر جریان قرار دارد.

در زیر خطوط مدار فرمان، مسیر جریان در مدار فرمان جدول ها یا علامت هایی ترسیم میشد که مشخص کننده وضعیت، موقعیت و تعداد تیغه های کنتاکتور با تایمر در خطوط مختلف مسیر جریان است. با استفاده از آنها می توان ضمن کسب اطلاع از تمامی کنتاکت های یک کنتاکتور با تایمر از چگونگی قرار گرفتن تیغه ها در مسیر جریان های مختلف مطلع شد. 

 

 

  •  نقشه مدار قدرت

 آن قسمت از مدار حقیقی که انرژی الکتریکی را از شبکه دریافت و به مصرف کننده منتقل میکند و جریان جذب شده موتور را از خود عبور میدهد، مدار قدرت می نامند.

در نقشه های صنعتی مدار قدرت با لوازم و وسایل الکتریکی جهت اندازه گیری و کنترل مدار، همراه هستند.

 

  • نقشه سیم ها با نقشه خارجی

از نقشه سیم ها یا نقشه خارجی برای مشخص کردن دستگاه های الکتریکی مانند موتور، میکروسویچ، شستی و … که خارج از تابلو فرمان قرار میگیرد و نیز برای اتصال آنها به تابلو فرمان استفاده میشود. این نقشه مهم ترین نقشه ضمیمه برای مونتاژ تأسیسات الکتریکی است و در آن، وسایلی که باید به ترمینال های تابلو فرمان اتصال بابند و در خارج از تابلو فرمان هستند نیز ترسیم می شود. معمولا در این نقشه تک تک سیم های اتصال را ترسیم نمی کنند، بلکه آنها را به صورت یک دسته (یک خط) ترسیم کرده در روی آن، تعداد سیم ها را در داخل یک پرانتز می نویسند و همچنین در ابتدا و انتهای آن نیز تک تک سیم ها را با شماره ترمینال مشخص می کنند.

هنگام مونتاژ نیز سیم های اتصال در دسته های جدا از هم و یا به وسیله کابل کشیده می شود. دستگاه های الکتریکی خارج از تابلو فرمان، به ترمینال های تابلو فرمان اتصال پیدا میکند.

از این رو در نقشه خارجی باید سیم های ورودی و خروجی هر ترمینال مشخص باشد. برای این کار علاوه بر شماره گذاری ترمینال ها که به ترتیب از چپ به راست در پایین ترمینال ها نوشته می شود، در قسمت بالای آنها نیز شماره سیم ها از روی نقشه مسیر جریان ورودی ترمینال مربوط نوشته می شود.

 

  • نقشه مونتاژ

 برای اجرا و سیم کشی مدار قدرت و مدار فرمان، اغلب از نقشه مسیر جریان که شرح آن قبلا داده شده استفاده میشود. در تأسیسات و مدارهای الکتریکی گسترده، علاوه بر نقشه مسیر جریان، از نقشه مونتاژ نیز استفاده می شود.

این نقشه تنها برای مونتاژ وسایل الکتریکی در تابلو فرمان و سیم بندی آنها مورد استفاده قرار می گیرد. برای ترسیم نقشه مونتاژ شکل ظاهری هر یک از دستگاه ها را با در نظر گرفتن موقعیت مکانی آنها در داخل تابلو، رسم میکنند و سپس برای اتصالات داخلی بین هر یک از آنها نیز این کار را انجام میدهند.

جهت نمایش هر یک از دستگاه ها، از علايم اختصاری آنها نیز می توان استفاده کرد، اما باید به طریقی آنها را ترسیم کرد که بتوان هر یک از ترمینال های دستگاه را همان طور که در روی تابلو نصب شده اند، نشان داد.

 

  • نقشه ترمینال ها

به جای نقشه خارجی و نقشه مونتاژ، می توان به خوبی از نقشه ترمینال ها استفاده کرد. در این نقشه، تنها ترمینال های تابلو فرمان به همراه سیم های ورودی و خروجی ترسیم می گردد و مطابق توضیحی که قبلا در مورد نقشه خارجی و نقشه مونتاژ داده شد، شماره گذاری شده شماره سیم های نقشه مسیر جریان در روی ترمینال ها نوشته می شود.

در روی هر یک از سیم های ورودی و خروجی به ترمینال ها، محل اتصال سر دیگر آنها نوشته میشود. همچنین سطح مقطع هر یک از سیم ها یا کابل ها نیز مشخص می گردد.

 


بیشتر بخوانید:

نقشه های مدار۱

نقشه های مدار ۲

 انواع نقشههای  سیم کشی تابلوهای برق

 علائم اختصاری نقشه های الکتریکی

استاندارد نقشه های الکتریکی


 

 

 

مقالات مرتبط