مولفه های محیطی روشنایی

  • آلودگی روشنایی

  • تأثیرات مضر روشنایی در فضایی آزاد

تمام اشیا موجود در زندگی رفتارشان را با روشنایی طبیعی تطبیق می دهند. اختراع لامپ به منظور ایجاد و افزایش امنیت در شب هنگام، صورت گرفته است؛ اما اگر به صورت صحیح کنترل نگردد روشنایی غیر مفید (معمولاً به آلودگی روشنایی مشهور است) می تواند مشکلات جدی فیزیولوژیکی و اکولوژیکی ایجاد نماید.

آلودگی روشنایی خواه شما را از طریق پنجره اتاق خواب بیدار نگه دارد و خواه مانع دید آسمان در هنگام شب شود نوعی آلودگی است و اساساً می تواند بدون ایجاد مشکل در فعالیت های شبانه کاهش یابد.

درخشش آسمان شب در بالای شهرمان، درخشش روشنایی نامنظم منبع نور، هنگامی که در یک زمینه تیره دیده میشود و انحراف نور یا تابش نور در خارج از محدوده معینی که منبع نور در آنجا نصب شده همگی شکل هایی از روشنایی نامناسب هستند. 

این مسأله تنها یک اختلال نیست بلکه سبب هدر رفتن الکتریسیته و بنابراین مقدار زیادی سرمایه می گردد. اما مهمتر از همه کمک کردن به نابودی منابع اولیه و در نتیجه انتشار گازهای گلخانه ای است. صدمات محیطی برخی از تأسیسات روشنایی، مهم تر از آلودگی روشنایی می باشد؛ اگر چه وجود روشنایی اغلب مورد توجه است، زیرا ابزاریست که با کمک آن انجام فعالیت های شبانه ممکن می گردد.

بنابراین باید تأثیرات بالقوه روشنایی به عنوان بخشی از عوامل کلی توسعه با فاکتورهای مناسب توسعه که مورد تایید هستند، مورد ارزیابی قرار گیرد. تأثیر سیستم روشنایی بر روی محیط به وجود نور نامناسب محدود نیست.

لازم است طراحان تاسیسات روشنایی منابع نور را به نحوی به کار گیرند که نور را به طور مؤثر فقط در ناحیه مورد نیاز به خط مستقیم پخش کرده و به این طریق مصرف انرژی را به حداقل برسانند.

 

  • تأثیر محیط اطراف

شکل ظاهری تأسیسات روشنایی به طور چشمگیری تحت تأثیر محیط است. بنابراین مجموعه ای از نواحی محیطی که با ویژگی های پیشنهاد شده برای مراجع طراحی محلی مطابقت داشتند به منظور کنترل بهتر آلودگی بالقوه روشنایی در نظر گرفته شدند.

فاکتورهای زیر باید مورد توجه باشد:

  • معمولاً در مناطق روشنی که به وسیله ساختمان های مسکونی بلند احاطه شده اند، امکان و احتمال بیشتری برای شکایت وجود دارد.

و همچنین نقشه برداری از نواحی احاطه شده روشن می تواند مهم باشد. نواحی که در سطح پایین تری از روشنایی قرار دارند باید به صورت ویژه مورد بررسی قرار گیرند؛ یعنی جایی که دید مستقیم نسبت به منبع نور وجود دارد.

  • ویژگی های فیزیکی مانند ساختمان های بلند مجاور، درختان و تیرک های چراغ برق می توانند در محدود کردن روشنایی مؤثر باشند.
  • وجود یا فقدان روشنایی در نواحی بدون فاصله نزدیک) و نوع روشنایی در جدول ذکر شده است.

تأثیر طراحی روشنایی در نواحی که با روشنایی به سازه های دیگر احاطه دارد کاهش می یابد، برای مثال انشعابات روشنایی نزدیک نواحی توسعه یافته.

جنبه های دیگر که ممکن است بر چگونگی روشنایی تأسیسات محیط اثر بگذارد عبارتند از:

۱- نواحی با اهمیت خاص: برای مثال نواحی فرهنگی، تاریخی با اهمیت علمی؛

۲- بندرگاه ها، فرودگاه ها، راه های آبی، جاده ها یا سیستم های راه آهن و مواردی که ممکن است در توسعه سیستم های هشداردهنده به طور واضح مداخله کنند.

۳- نزدیکی به رصدخانه ها به خاطر اثرات درخشش آسمان که ممکن است در مشاهدات نجومی دخالت کند.

 

 

  • پارامترهای مرتبط با روشنایی

  • تأثیر روشنایی بر روی محیط طبیعی

تأثیر بر روی محیط طبیعی، شامل مکان ستاره ها در شب و روشنایی آسمان میشود. روشنایی های نصب شده باعث پراکندگی نور در اتمسفر می شود و درخشندگی تولید می کند که آن را درخشندگی آسمان می نامیم.

درخشندگی آسمان هم از روشنایی منعکس شده و هم از نور مستقیم روشنایی های نصب شده حاصل می شود؛ علاوه بر آن محدودیت طرح روشنایی به منظور به حداقل رساندن روشنایی و استفاده در موارد مورد نیاز ضروری می باشد.

بنابراین بیشتر فعالیت های مؤثر برای کنترل مقدار روشنایی، استفاده از نور مستقیم نزدیک و یا بالای خط افقی می باشد؛ یعنی محدود کردن نور خروجی بالا نسبت به منبع. متأسفانه این فقط در صورتی مقدور است که روشنایی به طور افقی در موقعیتی ثابت قرار گیرد، همانند روشنایی جاده. برای موقعیت هایی که ممکن است روشنایی در هر زاویه ای قرار گیرد، پارامتر نسبت روشنایی مناسب تر است.

 

  •  تأثیر روشنایی روی ساکنان

تأثیر روی ساکنان شامل یک تغییر کلی در سلیقه های آن ها است که از هر کدام از موارد زیر ناشی می شود:

  • روشنایی آذین بندی ها که به صورت ناخواسته وارد منازل می شود. به خصوص روشنایی وارد شده به اتاق های خانه های مسکونی که معمولاً تاریک هستند، مانند اتاق خواب ها شکلی از این تأثیر است. به خصوص تأثیر مقیاس آذین بندی شده که به طور عمودی روی سطح می تابد.

 

  • نور مستقیم که از یک دستگاه نورافکن به صورت درخشان و براق به چشم ما می رسد، باعث آزار و اذیت، حواس پرتی و ناراحتی ما می شود. میزان روشنایی یک نورافکن به وسیله روش هایی اندازه گیری می شود.

به هر حال، اندازه گیری میزان روشنایی یک دستگاه نورافکن در شرایط غیرنرمال بسیار مشکل است. توصیه می شود از وسایل استاندارد در شرایط معین و با دستورالعمل مشخص برای اندازه گیری استفاده شود.

 

نکته:

اندازه گیری تعدادی از این پارامترها در خلال ساعاتی زودتر از غروب قابل قبول می باشند و ممکن است در اواخر شب یعنی زمان خوابیدن، بعضی از ساکنان برق را قطع نمایند که شرایط روشنایی تغییر می کند. به همین دلیل معمولاً اندازه گیری را قبل و بعد از خاموشی انجام می دهند. در کاربردهای عملی خیلی دقیق تر باید کار کنترل انجام شود.

 

 

  • تأثیر روشنایی بر روی بینایی مورد انتظار

روشنایی خیره کننده زیاد یا روشنایی رنگی زینتی و علایمی که بازتاب نور زیاد دارند، بر روی بینایی اثرات نامناسب بیشتری دارند. درخشندگی قابل قبول علامت ها بستگی به اندازه های سطح دیده شده دارد.

 

 

  • تعریف یک حریم برای پارامترهای روشنایی

  • نور عبوری از پنجره 

این مقادیر پیشنهادی حداکثر نیاز نور خروجی غیر مفید در یک نقطه را اندازه گیری می کند.

 

  • منبع شدت 

برای هر منبع در پتانسیل مزاحم مستقیم که در بیرون از ناحیه نور می افشاند کاربرد دارد. تصویر داده شده فقط یک راهنمایی عمومی است و برای مراکز ورزشی بزرگ در ارتفاعات با توجه به محدودیت ها ممکن است دست یابی به آن مشکل باشد.

 

  • روشنایی ساختمان ها

برای اجتناب از پراکندگی نور و روشن کردن میدان دید می تواند استفاده شود. در این سیستم روشنایی در شب، از نور ساختمان برای روشن کردن ساختمان ها استفاده می شود و نورافکن ها برای مناطق مجاور استفاده می شود.

 

 

  •  طرح راهنما
  • امتحان جانشینی

قبل از دست یافتن به طرح نهایی، باید سیستم روشنایی جایگزین با پذیرفتن ظرفیت انجام دادن و دستورالعمل و طراحی محیط مورد توجه قرار گیرد.

 

  • موقعیت روشنایی منطقه

روشنایی منطقه می تواند قابل تغییر باشد. روشنایی ایجاد شده میتواند جایگزین شود و در جایی که کمترین تأثیر یا پتانسیل زیادی داشته باشد قرار گیرد.

 

البته مزیت آن باید در مقابل هرگونه آزمایشات توپوگرافی با سایر شرایط فیزیکی مانند ساختمان، درختان و تپه ها پذیرفته شود.

 

  • انتخاب روشن کننده ها

روشن کننده هایی که انتخاب می شوند باید یک توزیع مناسب روشنایی داشته باشند و اگر به طور صحیح قرار گیرند و مطابق با طرح در نظر گرفته شوند، نباید خارج از محدوده خاص تأسیسات نصب شده نور زیادی منتشر کنند. برای تسهیل یک ارزیابی، مطابق با شرایط عملکرد و ابعاد نوری داده شده به همه زوایایی که نورپردازی به وسیله روشن کننده ها صورت می گیرد، نیازمند یک برآورد مناسب می باشد.

این امر نه تنها برای زوایایی که خروجی نوری جهت نورپردازی مفید دارند به کار می رود، بلکه برای پرتو نور نورافکن ها نیز صادق است. برای مکان های حساس، باید به انتخاب موقعیت نورافکن ها برای کنترل نورپردازی خوب توجه شود. ضمن این که سیستم هایی برای دسته بندی شکل و انشعاب نورافکن ها در نورپردازی باید استفاده شوند. برای کاربردهای خاص بهترین معیارهای طراحی مورد نیاز است.

نورگیرها، پوشش ها و موانع باید با نورافکن ها برای کنترل نور متناسب باشند. به همین علت شناخت تأثیر قطعات روی عملکرد روشنایی سیستم ضروری است.

 

  • نصب نورافکن ها

مکان های نیازمند به نورافکن اغلب به وسیله ویژگی فعالیتی که روشنایی امکان انجام آن را فراهم نموده است تعیین می شوند. به عبارت دیگر تغییرات کوچکی در نواحی پیشنهاد شده برای نصب نورافکن ها در صورتی قابل قبول است که امکان کنترل بیشتر پرتو نور را در برداشته باشد.

از آنجا که معمولاً روشنایی به نسبت عکس مربع فاصله از نورافکن کاهش می یابد می توان نتیجه گرفت که تأثیر ناشی از تغییر فاصله نورافکن ها بر روشنایی از یک رابطه خطی پیروی نمی کند. در فواصل کمتر، روشنایی تقریباً به صورت یک رابطه خطی تغییر می کند. لازم است دقت کافی در مورد طرح روشنایی وجود داشته باشد تا مطمئن شویم در زمانی که طرح عملیاتی شد از تابش نور مستقیم نورافکن ها به نواحی مهم ملک های مجاور که در معرض دید هستند جلوگیری می شود.

 

  • نصب کردن منبع نور

نصب کردن منبع نور، در ارتفاع بالاتر میتواند تأثیر بیشتری در کنترل پراکندگی نور داشته باشد؛ چرا که پخش نور در نورافکن ها بیشتر کنترل می شود (همانند باریکه نور).

ساختن نورافکن هایی با نور مستقیم رو به پایین برای طراحی روشنایی منطقه روش ساده تری است.

 

  • فایده نصب کردن منبع نور

نصب کردن منبع نور در ارتفاع پایین تر، کمتر کردن نور مزاحم در روز است؛ اما اهمیت آن در شب، در افزایش پراکندگی نور است؛ چرا که روشن کردن مطلوب فضا اغلب مورد نیاز است؛ به این دلیل استفاده از نورافکن ها با پرتو پهن به صورت افقی توصیه می شود.

 

 

  • روش های کاهشی

یکی از بهترین روش های بر طرف کردن اثرات نامطلوب نصب روشنایی، آن است که تنها روشنایی را که نیاز است، روشن بگذارید و علاوه بر آن سطح مورد نیاز را به حداقل برسانید.

کیفیت روشنایی لزوماً توسط افزایش سطوح روشنایی انجام نمی پذیرد. موقعیت های بصری برای شرکت هایی که در زمینه طراحی روشنایی فعالیت می کنند مورد توجه هستند و در طراحی مناطق و کنترل روشنایی و چگونگی تجهیزات روشن کننده مورد توجه قرار می گیرند.

باید در استفاده از تجهیزات کیفیت و طراحی مطلوب آنها مدنظر قرار گیرد. البته این مورد زمانی عملی است که همه این تجهیزات در دسترس باشند.

 


بیشتر بخوانید:

مولفه های اجتماعی روشنایی


 

مقالات مرتبط