منابع روشنایی مصنوعی

 

کار در مکان هایی با عمق زیاد یا در ساعات شب امکان استفاده از روشنایی خورشید را محدود و گاه غیرممکن می نماید. استفاده از منابع روشنایی مصنوعی الکتریکی با روش های فنی و رعایت اصول طراحی می توان شرایط مناسبی را برای کار و زندگی فراهم نماید. منابع الکتریکی در حال حاضر دارای تنوع وسیعی می باشند که طراح را برای تأمین بهترین کمیت و کیفیت ممکن روشنایی حمایت می کنند. 

در مباحث روشنایی استفاده مناسب و بجا از منابع با در نظر گرفتن صرفه جویی در انرژی، تأمین راحتی استفاده کنندگان، حفظ اصول زیست محیطی، رعایت جنبه های ایمنی، ارگونومی و بهداشتی برای رسیدن به سیستم روشنایی مطلوب از وظایف در ابتدا لازم است عنوان گردد که استفاده از واژه چراغ، به معنی یک واحد منبع تأمین روشنایی است که شامل لامپ یا لامپ ها نیز می شود و نباید با لامپ اشتباه گردد.

چراغ شامل قاب، سرپیچ، لامپ و در صورت نیاز بالاست، خازن و برخی اجزای دیگر است و قاب چراغ یا کاسه چراغ ضمن حفظ لامپ، وظیفه مهم محدود نمودن میدان تابش آن را نیز دارد. بنابراین شکل و خصوصیات چراغ و لامپ به طور توام می تواند به عنوان یک واحد روشنایی مورد توجه قرار گیرد.

 

 

  • مشخصه های اصلی لامپ ها

مهمترین خصوصیاتی که برای بکارگیری لامپ ها و چراغ ها مد نظر قرار می گیرد شامل موارد زیر است:

١- توان نوری

۲- ضریب بهره نوری

٣- عمر لامپ

۴- درخشندگی لامپ

۵- رنگ دهی لامپ

 

توان نوری یا شار نوری لامپ، تابع توان الکتریکی و ضریب بهره نوری آن است. استفاده از لامپ هایی با توان نوری مختلف، تابع ارتفاع نصب آنها و مساحت محدوده ای است که باید توسط آنها تأمین روشنایی گردد.

لامپ های با توان نوری پایین برای اماکن کوچک و ارتفاع نصب کوتاه استفاده می شوند. به طور مثال، از لامپ های فلورسنت برای ارتفاع نصب بیش از ۶ متر نمی توان استفاده نمود، زیرا در بالاتر آن ارتفاع شار نوری رسیده روی سطح برای تامین حداقل شدت روشنایی مورد نیاز برای فعالیت های معمول کفایت ندارد.

لامپ های با توان نوری بالاتر از ۹۰۰۰ لومن (شامل لامپ های گازی فشار بالا) برای ارتفاع بیش از ۶ متر مناسب هستند به طوری که در تامین روشنایی محوطه ها و معابر برای ارتفاع نصب ۲۴ متر می توان از مجموعه ای از چراغ های با لامپ ۱۰۰۰ وات سدیمی استفاده نمود.

بدیهی است که تمام توان نوری لامپ، قابل استفاده برای سطوح مورد نظر در زیر آن نیست، لذا هرگاه صحبت از توان نوری لامپ به میان می آید، باید خصوصیات و قابلیت قاب چراغ یا کاسه چراغ برای ایجاد شرایط لازم در بهره گیری از توان نوری لامپ نیز لحاظ گردد. در اینجا برای بیان کارایی استفاده از توان نوری لامپ، از واژه ضریب بهره از روشنایی چراغ استفاده می گردد.

ضریب بهره از روشنایی چراغ، وابسته به خصوصیات چراغ و خصوصیات محیط مورد استفاده و ارتفاع نصب آن از سطح کار می باشد.

عمر لامپ براساس هزار ساعت کارکرد آن تعیین می شود. به طور عمومی عمر نامی هر گروه لامپ بر اساس مدت زمانی از کارکرد آن تعیین می شود که به ازای ۱۱ ساعت روشن و یک ساعت خاموش، ۵۰٪ از آنها بسوزد یا از کار بیفتد.

عمر لامپ های رشته ای علاوه بر قاعده فوق اغلب وابسته به ولتاژ برق است. در حال حاضر عمر نامی لامپ ها بر اساس دستورالعمل استاندارد توسط سازندگان اعلام می گردد.

حداقل عمر نامی لامپ ها مربوط به رشته ای ها با هزار ساعت و بیشترین آن مربوط به متال هالید با ۳۴۰۰ ساعت است. 

یکی از عوامل مهم در انتخاب لامپ ها میزان درخشندگی آنها است. برای جلوگیری از خیرگی و صدمه به چشم لازم است که لامپ هایی که در ارتفاع کم قرار می گیرند درخشندگی پائینی داشته باشند. در صورتی که ضرورت داشته باشد که چراغ هایی در ارتفاع پایین یا در دید افراد نصب شود باید از لامپ های با درخشندگی پایین یا حباب های مات در کاسه چراغ استفاده گردد.

در هر حال اگر درخشندگی سطح لامپ یا دهانه چراغ از  ۱۰۰cd/m2 بیشتر باشد درخشندگی نارحت کننده و گاه ناتوان کننده خواهد بود.

با توجه به نیاز افراد به تشخیص طیف رنگ در مکان مورد استفاده، لامپ باید رنگ دهی مناسبی داشته باشد. برای محیط زندگی و اماکن عمومی باید رنگ دهی بالاتر از ۸۰ و برای اماکن صنعتی با مشاغل معمولی باید رنگ دهی بیش از ۴۰ باشد.

برای معابر اصلی و محوطه های باز که نیازی به تشخیص رنگ اشیاء نیست از منابع با رنگ دهی کمتر از ۴۰ می توان استفاده نمود.

 


بیشتر بخوانید:

چه لامپی برای چه مصرفی انتخاب شود


 

 

 

مقالات مرتبط