لامپ بخار جیوه

 


مطالبی که در این مقاله از سایت elicaelectric.com می خوانید

اهداف مبحث لامپ بخار جیوه :

لامپ گازی

لامپ بخار جیوه


 

  لامپ های گازی یکی از انواع لامپ های پرکاربرد هستند و به چند دسته تقسیم می شوند که در زیر آن ها را معرفی می کنیم:

  • لامپ گازی مستقیم

   از بین لامپ های تخلیه گازی، تنها لامپ گازی مستقیم یا لامپ تنگستن جیوه ( مستقیم ) (ILCOS: MBTF) نیازی به مدار راه انداز ندارند. ساختمان این لامپ ها به گونه ای است که می توان آنها را بدون نیاز به مدارات جانبی راه انداز به شبکه برق وصل کرد، به همین دلیل این لامپ ها به لامپ گازی مستقیم مشهور شده اند. در شکل ساختمان یک لامپ گازی مستقیم نشان داده شده است.

لامپ گازی مستقیم

ساختمان لامپ گازی مستقیم

 

   همانطور که در این شکل نیز نشان داده شده است، علاوه بر تیوب اصلی، که تخلیه الکتریکی در آن صورت می گیرد، یک فیلامان نیز داخل لامپ قرار گرفته است در نتیجه نور این لامپ ها، ترکیبی از نور ناشی از گداخته شدن فیلامان و نور ناشی از تخلیه الکتریکی در گاز است. یک حباب که سطح داخلی آن از فسفر پوشیده شده است، کل قسمت بیرونی لامپ را در بر گرفته است. در حباب داخلی این لامپ ها یک الکترود کمکی و یک الكترود اصلی وجود دارد. در لحظه اول، با وصل کلید، ولتاژ خط دو سر هر دو الکترود می افتد، با این حال به دلیل فاصله زیاد بین الکترودهای اصلی، این ولتاژ، برای شروع تخلیه الکتریکی کافی نیست.

   در حالی که به دلیل فاصله کم بین دو الکترود کمکی، ولتاژ V 230 خط، می تواند باعث شروع تخلیه الکتریکی بین الکترود کمکی و یکی از الکترودهای اصلی شود. همزمان با این کار، جریان از رشته فيلامان نیز عبور می کند و لامپ، مانند یک لامپ رشته ای روشن می شود. هر دو این اتفاقات (روشن شدن فیلامان اطراف حباب و تخلیه الکتریکی بین الکترود کمکی و یکی از الکترودهای اصلی) باعث گرم شدن گاز داخل تيوب می شود.

   در اثر گرم شدن، گاز آماده تخلیه الکتریکی می شود. در نتیجه پس از مدت زمان معینی، تخلیه الکتریکی بین دو الکترود اصلی صورت می گیرد و لامپ روشن می شود. با شروع تخلیه الکتریکی در گاز بخار جیوه، همانند لامپ های فلورسنت ابتدا اشعه ماوراء بنفش منتشر می شود که فسفر پوشیده شده در جدار داخلی حباب، آن را به نور مریی تبدیل می کند. برای اینکه جریان لامپ، پس از شروع تخلیه الکتریکی محدود شود، یک مقاومت به صورت سری با مدار در داخل لامپ قرار گرفته است.

 

 


بیشتر بخوانید:

                             انواع لامپ

لامپ بخار سدیم

مقایسه لامپ بخار سدیم و جیوه

لامپ های فلورسنت

بالاست لامپ فلورسنت

                       انواع لامپ فلورسنت

                            راه اندازی لامپ


   با توجه به اینکه بخشی از نور توسط تخلیه الکتریکی در گاز صورت می گیرد، در نتیجه راندمان این لامپ ها بالاتر از لامپ های رشته ای است، با این حال به دلیل وجود فيلامان، راندمان این لامپ ها، پایین تر از سایر انواع لامپ های تخلیه گازی است. گفتنی است این لامپ ها نیازی به مدارات جانبی ندارند، می توان براحتی آن ها را جایگزین لامپ های رشته ای کرد. از سوی دیگر، به دلیل مشکلاتی نظیر راندمان پایین و طول عمر کم، در کاربردهای صنعتی، امروزه استفاده از لامپ های گازی مستقیم کمتر توصیه می شود.

   نکته ای که در استفاده و کاربرد این لامپ ها باید مورد توجه قرار داد این است که نوع W160 این لامپ ها برای اینکه حداکثر طول عمر و کارایی را داشته باشند باید به صورت عمودی (حد اکثر با ° ۱۳۰ انحراف) قرار گیرد، یعنی سرپیچ لامپ یا به سمت بالا یا به سمت پایین باید باشد. از این رو استفاده از این لامپ ها در چراغ هایی که وضعیت قرارگیری لامپ در آن ها به صورت افقی است، بر طول عمر لامپ تأثیر می گذارد.

در [جدول زیر، مشخصات فیزیکی برخی از این نوع لامپ ها ذکر شده است.

 

 مشخصات لامپ های گازی مستقیم

نوع لامپ

توان مصرفی (وات)

شار نوری (لومن)

نوع سرپیچ

HWL 160

۱۶۰

۳۱۰۰

E27

HWL 250

۲۵۰

۵۶۰۰

E27,E40

HWL 500

۵۰۰

۱۴۰۰۰

E40

 

  • لامپ بخار جیوه

   در لامپ بخار جیوه (ILCOS: MBF) تخلیه الکتریکی در گاز بخار جیوه صورت می گیرد و به همین دلیل در فارسی با نام لامپ های جیوه شناخته شده اند. تفاوت این نوع لامپ ها با لامپ های جیوه مستقیم در این است که در این لامپ ها الكترود کمکی و فیلامان وجود ندارد. ضمن اینکه این لامپ ها برای روشن شدن، به یک ولتاژ ضربه ناگهانی نیاز دارند و لذا باید آنها را به کمک یک چوک به شبکه وصل نمود. پوشش فسفر داخل این نوع لامپ ها، اشعه ماوراء بنفش را به نور مرئی تبدیل می کند و لذا می توان رنگ نورهای مختلفی از این نوع لامپ منتشر نمود. ساختمان این نوع لامپ ها در (شکل ۲) نشان داده شده است.

ساختمان لامپ بخار جیوه

ساختمان لامپ بخار جیوه

 

   این لامپ ها در سه شکل مختلف تا کنون ساخته شده و مورد استفاده قرار گرفته اند:

 

  • لامپ بخار جیوه بیضوی

   در شکل زیر، یک نمونه لامپ جیوه با حباب بیضی گون (Elliptical) نشان داده شده است که رایج ترین نوع لامپ های جیوه به ویژه در تامین روشنایی خیابانی هستند.

لامپ بخار جیوه بیضی گون

لامپ جیوه با حباب بیضی گون

 

   بازده نوری خوب و طول عمر بالا، مهمترین ویژگی این لامپ ها است که باعث شده این لامپ ها یکی از مقرون به صرفه ترین انواع لامپ ها برای تأمین روشنایی بیرونی باشند. با توجه به رنگ نور مناسب، این لامپ ها برای تأمین روشنایی بیرونی نظیر پارک، پیاده رو، و تأمین روشنایی سالن های کارخانه ها و هر مکانی که تعویض لامپ دارای هزینه و مشکلات فراوان است بسیار مناسب هستند.

 

  • لامپ بخار جیوه کروی 

   این لامپ ها در ۲ اندازه ۵۰ و ۸۰ وات تولید می شوند و دارای شکلی کروی هستند، همچنین یک فیلتر نور زردرنگ جدار داخلی این لامپ ها را پوشانده است به طوری که باعث می شود نور این لامپ ها زرد و گرم به نظر برسد. همچنین به دلیل داشتن شکل زیبا، می توان این لامپ ها را در تأمین روشنایی راهروها، سالن های عمومی، مراکز خرید شهری و غیره مورد استفاده قرار داد.

 

  • لامپ بخار جیوه رفلکتوردار

   در این نوع لامپ ها یک لایه فلز پشت لامپ را پوشانده است که باعث هدایت نور لامپ به سمت جلو می شود، همچنین با توجه به شکل خاص منحنی پخش نور این لامپ ها، می توان این لامپ ها را به عنوان تأمین کننده روشنایی موضعی مورد استفاده قرار داد. برای فراهم شدن امکان مقایسه، مشخصات برخی از انواع لامپ های جیوه در جدول زیر ارایه شده است.

 

نمونه ای-از-لامپ-بخار جیوه-رفلکتوردار
                                            نمونه ای از لامپ بخار جیوه رفلکتوردار

 

 

مشخصات برخی از لامپ های بخار جیوه

نوع لامپ

توان مصرفی (وات)

شار نوری (لومن)

نوع سرپیچ

HQL 50

۵۰

۱۸۰۰

E27

HQL 80

۸۰

۳۸۰۰

E27

HQL 125

۱۲۵

۶۳۰۰

E27

HQL 250

۲۵۰

۱۳۰۰۰

E40

HQL 400

۴۰۰

۲۲۰۰۰

E40

HQL 700

۷۰۰

۴۲۰۰۰

E40

 

   در نهایت چنانچه بخواهیم علايم اختصاری و نام های تجاری لامپ های تخلیه گازی با بخار جیوه (شامل لامپ های گازی مستقیم و لامپ های بخار جیوه) را به صورت خلاصه بررسی کنیم، به جدول زیر می رسیم.

 

 کد بین المللی و علایم تجاری لامپ های بخار جیوه

کد ویژگی لامپ

کد بین المللی ILCOS

شرح ویژگی

نام تجاری اسرام

نام تجاری فیلیپس

MBTF

QB

لامپ گازی مستقیم

HWL

ML

MBF

QE

لامپ جیوه با حباب بیضوی

HQL

HPL-N

MBFR

QR

لامپ جیوه ای رفلکتوردار

HQL-R

HPL-R

 

   با توجه به اینکه در حال حاضر لامپ هایی با راندمان بالاتر تولید می شوند و با توجه به نمود رنگ نسبتاً پایین لامپ های بخار جیوه، استفاده از این نوع لامپ ها در دنیا رو به کاهش است. از سوی دیگر با توجه به مخاطراتی که بخار جیوه برای محیط زیست دارد، تولید این نوع لامپ ها در کشورهای عضو اتحادیه اروپا ممنوع شده است. این بدان معنی است که کم کم دوران استفاده از این نوع لامپ برای تأمین روشنایی در حال اتمام است. با این حال مزیت عمده این نوع لامپ ها طول عمر بالای آنها است که باعث می شود هنوز به میزان زیادی مورد استفاده قرار گیرند.

 


بیشتر بخوانید:

انتخاب رنگ لامپ مناسب

انواع لامپ های رشته ای

ساختمان و طرز کار لامپ های رشته ای

                 لامپ های تخلیه گازی

 


 

   لامپ های بخار جیوه از نظر نوع راه اندازی به دو دسته تقسیم می شوند :

  •  لامپ بخار جیوه مستقیم

   لامپ بخار جیوه مستقیم یا (MTBF) که اصطلاحا این لامپ ها را با نام گازی مستقیم نیز در ایران می شناسند نیازی به هیچ نوع مدارات جانبی نداشته و به صورت مستقیم به برق شبکه وصل می شوند. در واقع ساختمان این لامپ ها به گونه ای است که برای راه اندازی و نیز عمل محدود کردن جریان پس از راه اندازی نیازی به مدارات جانبی نیست.

 

نمونه-لامپ-بخار-جیوه-بالاست-سرخود
                                     نمونه لامپ بخار جیوه بالاست سرخود

 

  •  لامپ بخار جیوه

برای راه اندازی لامپ بخار جیوه (MBF) نیاز به ولتاژ بالایی است که بتواند گاز داخل آرک تیوپ را یونیزه کند و قوس الکتریکی ایجاد شود. لامپ های بخار جیوه دارای یک الکترود کمکی هستند که برای تشکیل قوس الکتریکی با ولتاژ کمتر، به فاصله کمی از الکترود اصلی قرار گرفته است. با شروع یونیزه شدن گاز، قوس الکتریکی بین الکترودهای اصلی ایجاد می شود و جیوه کم کم شروع به تبخیر می کند و بخش عمده جریان الکتریکی را عبور می دهد.

   در طی این فرآیند کم کم رنگ قوس به سمت رنگ سبز – آبی ناشی از تحریک شدن اتم های بخار جیوه متمایل می شود و نور منتشر شده از لامپ کم کم زیاد شده تا به مقدار نهایی برسد. لامپ های تخلیه گازی مشخصه رفتاری ولتاژ-جریان منفی از خودشان می دهند لذا به یک وسیله محدود کننده جریان نظیر چوک نیاز است که به صورت سری با لامپ قرار بگیرد. لامپ متال هالید نوع پیشرفته لامپ های بخار جیوه است که کاربرد زیادی دارند.

 

 

نمونه-لامپ-متال-هالید
                                                                       نمونه لامپ متال هالید

 


 بیشتر بخوانید:

لامپ های هالوژن تنگستن

لامپ LED

                 لامپ متال هالید

                    لامپ کم مصرف

                   بازیافت لامپ

در صورتی که سوالی در خصوص مطالب بیان شده دارید می توانید در قسمت نظرات از ما بپرسید یا با ارائه پیشنهادات خود، ما را در بالا بردن کیفیت مقالات یاری کنید. 

مقالات مرتبط

نظرات