ایمنی در برق

 

شناسایی خطرات برق گرفتگی

 


اهداف مبحث شناسایی خطرات برق گرفتگی :

خطرات برق گرفتگی

عوامل موثر در میزان برق گرفتگی

شدت جریان برق گرفتگی

مدت زمان برق گرفتگی

میزان مقاومت بدن انسان در مقابل برق گرفتگی

ایمنی در برابر برق گرفتگی

چگونه باید خطر برق گرفتگی را شناسایی کرد ؟

سیم کشی نادرست

استفاده از سیم لخت

خطوط هوایی برق

خطرات عایق معیوب

خطر اتصال نامناسب به زمین

خطرات اضافه بار

خطرات محیط های مرطوب


 

با ظهور تجهیزات برقی و استفاده گسترده آن ها در زندگی انسان شوک الکتریکی و خطرات برق گرفتگی به یکی از خطرناک ترین و رایج ترین حوادث در حین کار با این تجهیزات تبدیل شده است. وقتی بخشی از بدن انسان با هر منبع برق تماس پیدا کند و جریان قابل توجهی از فرد عبور کند دچار برق گرفتگی یا شوک الکتریکی می شود. تماس با هادی های برق دار یا بدنه برقدار وسایل الکتریکی بسته به میزان ولتاژ آن ممکن است صدمه ای به بدن انسان نرساند. ولی ولتاژ بالا ممکن است باعث آسیب به بدن، سوختگی یا حتی مرگ شود. 

 

  • عوامل موثر در میزان برق گرفتگی

شدت جراحت ناشی از برق گرفتگی به دو عامل بستگی دارد:

  • مقدار جریان الکتریکی
  • طول مدت عبور جریان از بدن 

برای مثال، عبور الکتریسیته با شدت ۰٫۱ آمپر به مدت ۲ ثانیه برای مرگ کافی است. مقدار جریان داخلی که یک شخص می تواند تحمل و قادر به کنترل عضلات بازو و دست باشد کمتر از ۱۰ میلی آمپر است.

جریان های بیش از ۱۰ میلی آمپر می توانند عضلات را فلج یا خشک کنند وقتی چنین حالتی اتفاق می افتد، شخص قادر به رها کردن ابزار، سیم یا هر شی دیگری نخواهد بود. در حقیقت، اشیاء برق دار ممکن است حتی سفت تر و محکم تر نگه داشته شده و منجر به مواجهه طولانی تر و شوک الکتریکی شوند.

جدا کردن سیم برق از فرد آسیب دیده

برای جلوگیری از خطرات شوک الکتریکی ابزارهایی که در دست نگهداشته می شوند بخاطر اینکه باعث چنین شوکی می شوند می توانند خیلی خطرناک باشند. اگر فرد نتواند ابزار را رها کند، عبور مداوم جریان از بدن برای مدت طولانی، می تواند منجر به فلج دستگاه تنفسی شود (عضلاتی که تنفس را کنترل می کنند نمی توانند حرکت کنند. افرادی که تنفس آن ها در اثر شوک ناشی از جریان متوقف شده است از ولتاژهای پائین در حد ۴۹ ولت بوده است. معمولا جریان ۳۰ میلی آمپر سبب فلج دستگاه تنفسی می شود. جریان های بیشتر از ۷۵ میلی آمپر موجب فیبریلاسیون بطنی (ضربان قلب خیلی سریع و غیر مؤثر) می شوند.

این شرایط در کمتر از چند دقیقه موجب مرگ خواهد شد مگر اینکه از دستگاه ویژه ای که، defibrillator نامیده می شود، استفاده گردد که قربانی را نجات دهد. فلج قلب در ۴ آمپر اتفاق می افتد به این معنی که قلب نمی تواند عمل پمپاژ را انجام دهد. بافت با جریان های بیش از ۵ آمپر (amp) می سوزد. توجه کنید که ولتاژ پائین به معنای خطر کوچک نیست.

 

"<yoastmark

 

  • شدت جریان برق گرفتگی

میزان شدت جریان برق گرفتگی اثر مستقیمی بر روی خطرات برق گرفتگی و شدت جراحت دارد. جدول نشان می دهد که معمولاً برای گستره ای از جریان (حداقل در مدت یک ثانیه) در ولتاژهای خانگی چه اتفاقی می افتد. با طولانی تر شدن زمان مواجهه، خطرات برق گرفتگی افزایش می یابد. برای مثال، جریان ۱۰۰ میلی آمپر برای مدت ۳ ثانیه به اندازه جریان ۹۰۰ میلی آمپر در کسری از ثانیه (۰٫۰۳ ثانیه) خطرناک است و ساختار عضله ای اشخاص متفاوت است. 

 

 اثرات شدت برق گرفتگی بر بدن انسان

جریان

واکنش

۱ ma

مورمور شدن

۵ ma

احساس شوک خفیف، ایجاد آشفتگی، اما دردناک نیست اکثر افراد می توانند خود را ره کنند. هر چند حرکات غیرارادی شدید می تواند سبب آسیب شود.

۶-۲۵ ma (زن)

۹-۳۰ ma (مرد)

شوک دردناک، کنترل عضلانی از بین خواهد رفت. این گستره ای است که جریان خشک کننده (freezing) شروع می شود. رها شدن افراد ممکن نیست.

۵۰-۱۵۰ ma

شوک فوق العاده. توقف سیستم تنفسی (توقف تنفس). انقباض شدید عضلات. عضلات خم شونده موجب نگه داشتن اجسام می شوند. عضلات بازشونده، ممکن است به شدت باز شده و سبب پرتاب شدید اجسام از دست شوند، مرگ امکان پذیر است.

۱۰۰۰-۴۳۰۰ ma

فیبریلاسیون بطنی اتفاق می افتد. با انقباض عضلات احتمال مرگ وجود دارد.

۱۰۰۰۰ ma

توقف قلبی و سوختگی شدید اتفاق می افتد. وقوع مرگ حتمی است.

۱۵۰۰۰ ma

پایین ترین حد جریان های زیاد که در آن فیوزهای مخصوص یا قطع کننده ها مدار را قطع می کنند.

افراد با بافت عضلانی کمتر، قاعدتاً با جریان های کمتری تحت تأثیر قرار می گیرند. ولتاژهای پائین هم می توانند فوق العاده خطرناک باشند زیرا درجه آسیب رسانی نه تنها به مقدار جریان بلکه به طول مدتی که بدن در تماس با جریان قرار دارد، بستگی خواهد داشت.

بعضی مواقع ولتاژهای بالا منجر به صدمات بیشتری می شوند. ولتاژهای بالا (High Voltage) می توانند سبب انقباضات شدید عضلانی شده و فرد ممکن است تعادل خود را از دست داده و سقوط کند که می تواند سبب جراحت یا حتی مرگ وی شود و اگر بر روی ماشین آلات سقوط نماید ممکن است خرد گردد. ولتاژهای بالا همچنین می توانند سوختگی های شدیدی را موجب شوند.

مدت زمان برق گرفتگی

در ۶۰۰ ولت، عبور جریان از بدن ممکن است به بزرگی ۴ آمپر باشد که موجب آسیب به اندام های داخلی مانند قلب خواهد شد. ولتاژهای بالا همچنین سوختگی هایی را موجب خواهند شد. علاوه بر این، رگ های خونی داخلی ممکن است بسته شده و اعصاب در محدوده نقطه تماس آسیب ببینند. شکستگی های استخوانی ممکن است به علت انقباضات عضلانی و یا سقوط اتفاق بیافتد.

یک شوک شدید می تواند موجب آسیب خیلی بیشتری به بدن نسبت به آنچه که در ظاهر دیده می شود، گردد.یعنی فرد ممکن است از خونریزی داخلی و تخریب بافت، اعصاب و عضلات رنج ببرد. بعضی مواقع جراحات پنهان ناشی از شوک الکتریکی منجر به مرگ دیررس می شوند. اغلب شوک تنها آغاز گر زنجیره ای از حوادث می باشد. حتی اگر جریان الکتریکی برای ایجاد جراحت خیلی کوچک باشد، واکنش افراد به شوک ممکن است منجر به سقوط ، کوفتگی، شکستگی استخوان یا مرگ شود.

 

  • مدت زمان برق گرفتگی

طول مدت زمان برق گرفتگی مستقیما بر مقدار جراحت تأثیر می گذارد. اگر مدت شوک کوتاه باشد، ممکن است تنها دردناک باشد ولی شوک طولانی تر (حداقل چند ثانیه) می تواند کشنده باشد. اگر سطح جریان به حد کافی بالا باشد می تواند با تأثیر بر قلب سبب فیبریلاسیون بطنی شود. در جریان های نسبتاً بالا، اگر شوک به حد کافی طولانی باشد، مرگ قطعی است.

فیبریلاسیون بطنی

فیبریلاسیون بطنی در واقع نوعی آریتمی قلبی است و وقتی رخ می دهد که جریان الکتریکی ای که حرکت قلب را کنترل می کند به هم می ریزد. در حالت برق گرفتگی هم این حالت برای قلب اتفاق می افتد که اگر سریع درمان نشود کشنده خواهد بود. فیبراسیون بطنی با اعمال شوک الکتریکی به قلب از بین می رود و علائم آن نداشتن نبض و از هوش رفتن است.

هر چند، اگر شوک کوتاه باشد و قلب آسیب نبیند، ضربان عادی قلب ممکن است ادامه یابد و در صورتی که تماس با جریان الکتریکی قطع شود به سختی بهبودی حاصل می شود (این نوع بهبودی نادر است). مقدار جریان عبوری از بدن همچنین بر شدت شوک الکتریکی تأثیر می گذارد. ولتاژهای بزرگ تر، جریان های بزرگتری را تولید می کنند. بنابراین، خطر بیشتری از ولتاژهای بالاتر وجود دارد. مقاومت، جریان را متوقف می کند و کمترین مقاومت (یا امپدانس در جریان AC)، عبور بیشترین مقدار جریان را موجب خواهد شد.

 

  • میزان مقاومت بدن انسان در مقابل خطرات برق گرفتگی

 امپدانس کل بدن انسان (ZT) از سه قسمت تشکیل شده است: امپدانس پوست در قسمت ورودی و (Zpl) و خروجی (Zp2) جریان و امپدانس داخلی بدن (Zi)، امپدانس های ورودی و خروجی پوست مشابه هم می باشند.

پوست خشک ممکن است مقاومتی در حدود ۱۰۰۰۰۰ اهم یا بیشتر داشته باشد و یا ممکن است تنها مقاومتی در حد ۱۰۰۰ اهم در صورت خیس بودن داشته باشد. در محیط های مرطوب یا پوستی که ترک داشته باشد، مقاومت به شدت کاهش می یابد. مقاومت کم پوست خیس اجازه می دهد که جریان به راحتی وارد بدن شده و شوک بزرگتری را ایجاد نماید. وقتی نیروی بیتشری در نقطه تماس اعمال شود یا سطح تماس بزرگتر باشد، مقاومت کمتر و شوک بزرگتر خواهد بود.

 

خطرات شوک الکتریکی

 

مسیر جریان الکتریکی از بدن نیز بر شدت خطرات شوک الکتریکی تأثیر می گذارد. عبور جریان از قلب یا سیستم عصبی نسبت به اعضای دیگر خطرناک تر خواهد بود. اگر شما یک سیم برق دار را با دست لمس کنید، سیستم عصبی شما آسیب خواهد دید. تماس یک قسمت الکتریکی برق دار با یک دست (در حالی که قسمت دیگری از بدن با زمین ارتباط دارد) موجب خواهد شد که جریان الکتریکی از عرض سینه عبور نموده و احتمال آسیب به قلب و ریه ها نیز وجود خواهد داشت.

مواردی وجود دارند که یک بازو یا پا توسط جریان الکتریکی ولتاژ بالا به شدت سوخت ولی فرد نمرده است. در این موارد، جریان تنها از یک قسمت از دست قبل از این که از بدن و هادی دیگری بگذرد، عبور می کند. بنابراین جریان از ناحیه سینه نمی گذرد و ممکن است سبب مرگ نشود حتی اگر فرد به شدت از ریخت بیافتد. اگر جریان از سینه عبور نماید، شخص مطمئن خواهد مرد.

تعداد زیادی از صدمات شدید برقی به علت عبور جریان از دست و پا بوده و چنین مسیری شامل قلب و ریه ها است. این نوع شوک ها اغلب کشنده هستند.

  • ایمنی در برابر برق گرفتگی

برق گرفتگی یکی از شایع ترین حوادث این روز ها به شمار می رود که می تواند منجر به آسیب های جدی به بدن یا تجهیزات برقی و یا حتی مرگ شود. شناسایی خطرات برق گرفتگی به ما کمک می کند تا راه های پیشگیری و ایمنی در برابر برق گرفتگی را در نظر بگیریم. برای ایمنی در برابر برق گرفتگی می توانیم از مدل ایمنی ۳ مرحله ای استفاده کنیم. شناسایی، ارزیابی و کنترل خطرات. برای ایمن بودن، باید درباره شغل و طرحمان نسبت به وجود خطرات فکر کرده و برای اجتناب از جراحت یا مرگ، خطرات را بفهمید و تشخیص دهیم. ضروری است موقعیتی را که در آن هستیم و ریسک های مربوطه را ارزیابی نماییم و با ایجاد یک محیط کاری امن، انجام عمل ایمن و گزارش خطرات به سوپروایزر یا مربی، خطر را کنترل کنیم.

در صورتی که خطرات برق گرفتگی شناسایی، ارزیابی و کنترل نگردند ممکن است کارگر توسط برق، حریق های الکتریکی با سقوط کشته شود یا آسیب ببیند. اگر مدل ایمنی را برای شناسایی، ارزیابی و کنترل خطرات بکار برید، افراد در شرایط امن تری خواهند بود.

 


بیشتر بخوانید

 

شوک الکتریکی چگونه به وجود می آید؟

آثار عبور جریان متناوب در بدن انسان

محافظ جان : کلید حفاظتی برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی

                         جلوگیری از برق گرفتگی

                        حفاظت اشخاص در برابر برق گرفتگی

                        برق گرفتگی

                             ایمنی در برق


 

  • شناسایی خطرات در برق

اولین جزء از مدل ایمنی شناسایی خطرات در برق در اطراف خودتان است. تنها پس از تشخیص خطر می توان از آن اجتناب یا آن را کنترل نمود. بهتر است که راجع به شناسائی خطر در شغل های گوناگون با همکارانتان بحث و گفتگو کنید و برنامه ریزی نمائید. بعضی مواقع ما ریسک ها را برای خودمان می پذیریم اما وقتی مسئول دیگران هستیم بیشتر دقت می کنیم.

بعضی مواقع دیگران خطراتی را که ما متوجه نمی شویم، می بینند. طراحی دقیق دستورالعمل های ایمنی، ریسک جراحت را کاهش می دهد. ضروری است که تصمیم گیری راجع به lock out (قفل کردن) و tag out (برچسب گذاری) مدار و تجهیزات در طول این جزء از مدل ایمنی انجام گیرد. برنامه ریزی هایی برای عملی کردن آن باید از هم اکنون صورت گیرد.

 

اثر عبور جریان بر بدن انسان

  • ارزیابی خطرات در برق

وقتی خطرات را ارزیابی می کنید، بهتر است ابتدا همه خطرات ممکن را شناسایی نموده و سپس ریسک آسیب های ناشی از هر خطر را ارزشیابی کنید. تاوقتی خطرارزیابی نشد فرض نکنید که ریسک پائین است. نادیده گرفتن خطرات، مخاطره آمیز خواهد بود. محیط های کاری بطور خاص، خطرناکند.

زیرا همیشه در حال تغییر هستند. بسیاری از افراد در شغل های مختلف کار می کنند و در موقعیت های شغلی مکرراً با شرایط بد در مواجهه هستند. خطرات در محیط کار در همه حال نیاز به ارزیابی دارند. پس هر نوع خطری که وجود دارد کنترل کنید.

 

حفاظت در برابر تماس مستقیم

 

  • کنترل خطرات در برق

هرگاه خطرات شناسایی و ارزیابی شدند ، باید کنترل شوند. خطرات الکتریکی را به دو روش اصلی می توان کنترل نمود:

۱- ایجاد محیط کاری ایمن

۲- رفتار ایمن

کنترل خطرات برقی (همرا با خطرات دیگر)، ریسک آسیب یا مرگ را کاهش می دهد.

 

 

  • چگونه باید خطرات برق گرفتگی را شناسایی کرد ؟

اولین قدم در جهت حفاظت از افراد، شناسایی خطرات برق گرفتگی است که افراد در شغلشان با آنها روبرو هستند برای انجام این کار باید بدانید که موقعیت ها می توانند افراد را در معرض خطر قرار دهند و همچنین بدانید برای تشخیص خطر از کجا کمک بگیرید. موقعیت های خطرناک عبارتند از:

  • سیم کشی نادرست و ناکافی
  • تماس با قسمت های برق دار
  • بیش از حد گرم شدن خط انتقال برق
  • سیم ها با عایق بد و نامناسب که باعث شوک خواهند شد.
  • ابزار آلات و سیستم های الکتریکی که به زمین متصل نیستند یا عایق دوبله ندارند.
  • بیش از حد گرم شدن مدار
  • ابزار آلات و تجهیزات برقی آسیب دیده
  • استفاده از وسایل حفاظت فردی نامناسب
  • استفاده از ابزار نامناسب
  • بعضی از مواد شیمیایی مضر
  • نردبان و داربست های خراب و معیوب
  • نردبان هایی که هادی الکتریسیته هستند
  • قرار داشتن کارگر در مکان خیس و مرطوب

 

  • مواقع بروز برق گرفتگی

معمولاً برق گرفتگی در صورتی پیش می آید که انسان یا حیوان:

  • با زمین ارتباط الکتریکی داشته باشد و هم زمان با یک قسمت برقدار تجهیزات برقی هم تماس ایجاد کند.
  • هم زمان با دو قسمت برقدار تماس داشته باشد و این دو قسمت اختلاف پتانسيل داشته باشند.
  • با زمین ارتباط الکتریکی داشته باشد و هم زمان با یک قسمت هادی در دسترس که به علت خراب شدن عایق بندی تجهیزات برقی برقدار شده، تماس پیدا کند.
  • همزمان با یک قسمت هادی در دسترس که به علت خراب شدن عایق بندی تجهیزات برقی برقدار شده و هادی دیگری که دارای پتانسیل متفاوت است، تماس پیدا کند. این هادی ممکن است یک هادی در دسترس دیگر از همان تجهیزات برقی یا یک هادی بیگانه باشد.

 

حالات-برق گرفتگی

 

  •  با زمین ارتباط الکتریکی داشته باشد و در اثر تماس با سطوح عایقی که جریان نشت آنها زیاد است، جریان برق گرفتگی دریافت کند.
  • بارهای الکترواستاتیکی ذخیره شده در بعضی از قطعات تجهیزات برقی حتی در حالت قطع برق هم می تواند موجب برق گرفتگی شود.

 هدف از حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی جلوگیری از آسیب رسیدن به انسان و دام است. حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی با اقدامات حفاظتی تأمین می شود.

حفاظت-در-برابر-خطر-برق-گرفتگی


  •  اقدامات حفاظتی می توانند:

  • از طریق سیستم توزیع نیرو تأمین شود.
  • با اقدامات حفاظتی هماهنگ در سیستم توزیع نیرو و تجهیزات برقی تأمین شود، با اقدامات حفاظتی در تجهیزات برقی تأمین شود.
  • با اقدامات حفاظتی هماهنگ در تجهیزات برقی و محیط بهره برداری شود.
  • هماهنگ در سیستم توزیع نیرو و تجهیزات برقی تأمین شود.

 اگر در اثر خراب شدن عایق بندی یک وسیله برقی، هادی های در دسترس آن برقدار شوند و انسانی که دارای ارتباط الکتریکی با زمین است با این هادی ها تماس برقرار کند، جریانی برابر IB از بدن او می گذرد.

در هر حال بهره برداری از تجهیزات برقی باید برای انسان و دام ایمن باشد. اگر با یک اقدام حفاظتی نتیجه رضایت بخش یا مورد نظر بدست نیاید باید با اقدام سازگار دیگر نتيجه منظور را تأمین کرد.

  حفاظت در برابر برق گرفتگی باید هم در شرایط عادی کار و بهره برداری از تجهیزات برقی و هم هنگامی که تجهیزات برقی دچار عیب و نقص اند تأمین باشد.

 عیب و نقص که از این به بعد اتصالی نامیده می شود به حالتی گفته می شود که یا عایق بندی یا تجهیزات برقی خراب شده است یا در سیستم توزیع نیروی برق مثلاً سيم فاز به سیم نول اتصال پیدا کرده است. در نظر گرفتن عیب هم زمان و مستقل از هم معمولاً ضرورتی ندارد.

 

 

سیم کشی نادرست

  • سیم کشی نادرست

یکی از دلایل بوجود آمدن خطرات برق گرفتگی زمانی است که اندازه سیم (wire gauge) انتخاب شده نسبت به جریانی که آن را حمل می کند، خیلی کوچک باشد. هر چند، در سیم کشی های قدیمی تر، انشعاباتی که به لامپ های سقفی دائمی متصل بودند با سیم های درجه کوچک تری نسبت به کابل اصلی، سیم کشی می شدند که در این صورت ظرفيت حمل جریان (ampacity) انشعاب سیم می توانست از حد مجاز تجاوز نماید.

وقتی سیم برای حمل جریان در نظر گرفته شده خیلی کوچک باشد، سیم گرم خواهد شد. سیم گرم شده می تواند سبب حریق گرددر زمانی که از یک سیم رابط استفاده می شود، اندازه سیمی که در مدار قرار می گیرد ممکن است برای تجهیزات، خیلی کوچک باشد. قطع کننده مدار می تواند برای مدار مناسب باشد اما برای سیم رابط با اندازه کوچک تر مناسب نباشد. ابزاری که به سیم رابط متصل شده باشد ممکن است از سیمی که می تواند جریان را بدون ایجاد خطا در قطع کننده مدار حمل کند، جریان بیشتری را استفاده نماید در نتیجه سیم بیش از اندازه گرم شده و موجب حریق گردد.

نوع فلز استفاده شده بعنوان هادی می تواند موجب خطر برقی شود. مراقبت ویژه ای نسبت به سیم آلومینیومی نیاز است. سیم آلومینیومی خیلی راحت تر ترک برداشته و می شکند. اتصالات با سیم آلومینیومی اگر بطور مناسب ایجاد نشده باشد، می تواند از بین رفته، اکسید شود و ایجاد گرما یا قوس الکتریکی نماید.

تشخیص سیم کشی نادرست به عنوان یک خطر، ضروری است.

 

سیم کشی بدون عایق

  • استفاده از سیم لخت

خطرات الکتریکی وقتی به وجود می آیند که سیم یا قسمت های الکتریکی دیگر لخت باشند. اگر پوشش از سیم یا جعبه تقسیم برداشته شود، سیم ها ممکن است لخت باشند و افراد در تماس با آنان قرار گیرند. سیم های آویزان از سقف نیز ممکن است لخت و بدون عایق باشند.

احتمال لخت بودن ترمینال های الکتریکی در موتورها، دستگاه ها و تجهیزات الکترونیکی وجود دارد. تجهیزات کهنه (قدیمی تر) ممکن است قسمتهای لخت داشته باشند. اگر با قسمت های الکتریکی لخت برق دار تماس داشته باشید، دچار شوک خواهید شد.

تشخیص اجزاء الکتریکی لخت به عنوان یک خطر، ضروری است.

 

 

  • خطوط هوایی برق

اکثر مردم نمی دانند که خطوط جریان هوایی معمولاً عایق بندی شده نیستند. بیش از نیمی از مرگ های ناشی از جریان برق به علت تماس مستقیم کارگر با خطوط جریان هوایی می باشد. کارگران خطوط جریان هوایی باید بطور خاص از خطرات آن آگاه باشند. در گذشته، ۸۰٪ از مرگ سیم کش های هوائی بعلت تماس سیم برق دار با دستان لخت بوده است. بخاطر چنین حوادثی، امروزه همه کارگران خطوط هوایی دستکش های لاستیکی مخصوص می پوشند که آنها را تا ۳۴۵۰۰ ولت محافظت می کند.

 

خطوط هوایی برق

 

  • حریم خطوط هوایی

شبکه های توزیع نیروی برق از داخل شهرها و روستاها و محیط زیست انسان ها، حیوانات و گیاهان عبور کرده و به همین دلیل اگر به نحو مناسب و مطابق با استانداردهای موجود طراحی و اجرا نگردند می توانند منجر به تحميل خسارات جبران ناپذیری بر انسان ها و سایر عناصر محیط زیست گردد.

علاوه بر خطرات برق گرفتگی اینگونه شبکه ها، مطالعات انجام شده بر روی تاثیر میدان های مغناطیسی ناشی از خطوط فشار قوی نشان از تاثیر سوء قطعی آن ها در بلند مدت بر سلامتی انسان ها دارد.

یکی دیگر از خطرات بسیار مهم ناشی از خطوط فشار قوی، خطر برق گرفتگی ناشی از القاء می باشد. بر اساس اندازه گیری های بعمل آمده مشخص شده است در هوای معمولی هر کیلوولت، حوزه القایی معادل یک سانتی متر دارد بدین معنی که برای مثال یک خط بیست کیلوواتی تا فاصله ۲۰ سانتیمتری، حوزه القایی دارد بنابراین اگر شخصی در فاصله یاد شده قرار گیرد علاوه بر برق گرفتگی در اثر ایجاد قوس الکتریکی دچار سوختگی نیز خواهد شد. لازم به ذکر است که خطوط پرفشار رایج در ایران از نوع ۲۰ ،۶۳ و ۴۰۰ کیلوواتی می باشد.

حریم خطوط هوایی

 

  • تعریف حریم خطوط هوایی

بر اساس قوانین سازمان برق ایران حریم خطوط انتقال برق در ایران عبارتند از:

الف: حریم درجه یک: دو نوار موازی خط انتقال در طرفین آن و متصل به تصویر فاز کناری روی زمین است که عرض هر یک از این دو نوار در سطح افقی در جدول شماره (۱) آمده است.

ب: حریم درجه دو: دو نواری است در طرفین حریم درجه یک و متصل به آن. فواصل افقی حد خارجی حریم درجه دو از محور خط (محور خط: حد فاصله بین مرکز دو پایه مجاور) در هر طرف در جدول شماره (۱) مشخص گردیده است.

 

جدول (۱) حریم خطوط انتقال انرژی برق

حریم درجه دو  (m)

حریم درجه یک (m)

حریم (Kv)

۵

۳

۱ تا ۲۰

۱۵

۵

۳۳

۲۰

۱۳

۶۳

۳۰

۱۵

۱۳۲

۴۰

۱۷

۲۳۰

۵۰

۲۰

۴۰۰ و ۵۰۰

۶۰

۲۵

۷۵۰

 

در زیر خط حریم درجه یک اقدام به هر گونه عملیات ساختمانی، ایجاد تأسیسات مسکونی، تأسیسات دامداری، باغکاری و درختکاری و انبارداری تا هر ارتفاع ممنوع بوده و فقط ایجاد زراعت فصلی و سطحی،حفر چاه و قنات، راهسازی و ایجاد شبکه آبیاری با رعایت اصول حفاظتی و مشروط بر اینکه باعث ایجاد خسارت بر تاسیسات خطوط انتقال نیرو نشود مجاز است. همچنین در حریم درجه دو ایجاد تاسیسات ساختمانی اعم از مسکونی و تجاری و همچنین ساخت مخازن سوخت با هر ارتفاعی ممنوع می باشد.

ذکر این نکته در اینجا ضروری است که بر اساس مقررات وزارت نیرو تقلیل ۳۰ درصد حریم درجه یک خطوط توزیع در داخل محدوده شهرها شامل خطوط توزیع با ولتاژ ۶۳ کیلووات نیز می باشد.

 

  • خطرات عایق معیوب

عایقی که معیوب یا ناکافی باشد، یک خطر الکتریکی محسوب می شود. معمولاً با پوشش پلاستیکی یا لاستیکی سیم ها را عایق می کنند. عایق ها از تماس هادی ها با یکدیگر و همچنین از تماس با انسان جلوگیری می کنند.

سیم های رابط ممکن است عایق آسیب دیده داشته باشند. بعضی مواقع عایق در داخل یک ابزار با دستگاه الکتریکی آسیب می بیند. در این صورت قسمت های فلزی لخت در صورتی که با سیم برق دار تماس پیدا کند برق دار می شوند.

ابزارهای الکتریکی دستی که کهنه و آسیب دیده هستند یا غلط استفاده می شوند، ممکن است عایق قسمت داخلی آن ها آسیب ببیند و در صورتی که فردی این گونه ابزار آلات را لمس کند دچار شوک خواهد شد. اگر ابزار به زمین متصل نباشد یا عایق دوتایی (دوبل) نداشته باشد احتمال شوک وجود دارد.

تشخیص عایق معیوب به عنوان یک خطر، ضروری است.

جدا کردن سیم برق از فرد آسیب دیده

 

  • خطرات اتصال نامناسب به زمین

وقتی یک سیستم الکتریکی به درستی به زمین متصل نگردد، خطر بوجود می آید. از معمولی ترین موارد تخلف و تخطی از مقررات OSHA، اتصال نادرست تجهیزات و مدارهای الکتریکی به زمین است. قسمت های فلزی یک سیستم با سیم کشی الکتریکی (مانند صفحه سوئیچ، دستگاه های روشنایی سقفی، کانال و …) که توسط افراد لمس می گردند باید به زمین متصل بوده و دارای ولتاژ صفر باشند.

اگر سیستمی به درستی به زمین متصل نباشد ومدار اتصال به زمین مناسبی نداشته باشد ، قسمت های آن ممکن است برق دار شده و خطر به وجود آید زیرا ولتاژ ناخواسته نمی تواند بطور ایمن حذف شود. اگر مسیر ایمن جهت انتقال جریان عيب به زمین وجود نداشته باشد، قسمت های فلزی لخت در دستگاه های آسیب دیده می توانند برق دار شوند. اگر با وسیله الکتریکی معیوبی که به زمین متصل نیست (یا اتصال نامناسبی دارد) تماس پیدا کنید، دچار شوک خواهید شد.

تشخیص یک سیستم الکتریکی که بطور نامناسب به زمین متصل شده باشد به عنوان یک خطر، ضروری است.

 

سیستم های الکتریکی اغلب با لوله های فلزی آب به زمین متصل می شوند که این لوله ها بعنوان مسیرهای دائمی به زمین عمل می کنند. اگر از لوله کشی های موجود در ساختمان ها بعنوان مسیری جهت اتصال به زمین برای جریان عيب استفاده شود، همه لوله ها باید از مواد هادی ساخته شوند. بسیاری از موارد برق گرفتگی بدلیل اینکه لوله های فلزی (در جریان نوسازی یا تعمیرات) با لوله های پلاستیکی که هادی جریان نیستند، تعویض می گردند، اتفاق می افتند در این موارد، مسیر اتصال به زمین توسط مواد غیرهادی از بین می رود.

مدار قطع کننده عيب زمین (GFCI) یک نجات دهنده ارزان قیمت می باشد. این قطع کننده ها هر نوع اختلافی را در جریان بین دو سیم مدار (سیم سیاه و سفید) تشخیص می دهند. این اختلاف در جریان زمانی می تواند اتفاق بیافتد که تجهیزات الکتریکی بطور صحیح کار نکنند، در نتیجه نشتی جریان بوجود می آید. 

GFCI
                                       GFCI یا قطع کننده عیب زمین

 

اگر جریان نشتی (Leakage current) در مدار محافظت شده توسط GFCI تشخیص داده شود، سوئیچ های GFCI جریان را در مدار قطع و شما را از شوک خطرناک حفظ می کنند. این نوع از قطع کننده ها (GFCI) در حد ۵ میلی آمپر تنظیم شده و برای محافظت کارگران از برق گرفتگی طراحی شده اند. GFCI قادر به تشخیص افت جریان به علت نشتی از طریق شخصی که در معرض شوک قرار دارد، می باشد. اگر چنین شرایطی بوجود آید، سوئیچ های GFCI جریان را در مدار قطع می کنند. GFCI متفاوت از قطع کننده های دیگر مدار می باشد زیرا جریان نشتی را علاوه بر بار زیاد، تشخیص می دهد.

مدارهایی که فاقد GFCI هستند یا GFCI با سیم کشی نامناسب یا آسیب دیده دارند ممکن است کارگران و تکنسین ها را در معرض شوک قرار دهند.

تشخیص مداری که بطور نامناسب با GFCI محافظت شده باشد را به عنوان یک خطر، ضروری است.

 

  • کاربرد GFCI

استفاده از GFCI سبب کاهش تعداد مرگ های ناشی از جریان برق شده است. GFCI یک سوئیچ سریع عمل کننده است که هر گونه اختلاف جریانی را بین دو هادی در مدار تشخیص می دهد. اگر هادی (بطور مستقیم یا از طریق بخشی از بدن در تماس با زمین قرار گیرد (موقعیتی که عیب زمین نامیده می شود) GFCI مدار را در کسری از ثانیه قطع می کند.

نوع حساس تری از GFCI وجود دارد که GFCI ایزوله نامیده می شود. اگر مداری |GFC ایزوله داشته باشد، جریان عيب اتصال به زمین (ground fault) از طریق یک مدار حساس الکترونیکی در GFCI عبور می کند. مدار الکترونیکی تا حدود ۲ میلی آمپر نسبت به جریان عبوری مقاومت دارد که این مقدار برای ایجاد شوک خطرناک نخواهد بود.

GFCI معمولاً به شکل یک پریز دوتایی می باشد. همچنین در طرح های قابل حمل و دوشاخه ای و بعنوان قطع کننده مدار وجود دارند که از کل مدار محافظت می کند. GFCI می تواند بصورت سیستم های اتصال به زمین دو سیم و سه سیم عمل کند. برای اینکه GFCI بدرستی کار کند هادی خنثی (سیم سفید) باید

۱- پیوسته

۲-دارای کمترین مقاومت

۳- ظرفیت کافی برای حمل جریان را داشته باشد.

GFCI از طریق پایش مداوم مدار، کلیه افراد را در برابر شوک الکتریکی محافظت می کند هر چند، GFCI افراد را از خطرات فاز به فاز ( Line- to – Line) مانند تماس با سیم برق دار (۲۲۰ ولت) یا تماس یک سیم برق دار و سیم خنثی در یک زمان محافظت نمی کند. همچنین آگاه باشید که وقتی GFCI دچار خطا می شود جریان های لحظه ای می توانند افزایش یابند که در این حالت ممکن است شوک احساس شود. واکنش ایجاد شده بعلت شوک می تواند باعث جراحت و شاید سقوط گردد.

با فشار دادن کلید GFCI ، test را به طور منظم آزمایش کنید اگر مدار قطع نشد، GFCI دچار عیب شده و باید تعویض گردد.

 

  • خطرات اضافه بار

وجود بار زیاد در سیستم الکتریکی بدلیل تولید گرما یا قوس، خطرناک است. سیم و دیگر تجهیزات در یک مدار با سیستم الکتریکی حداکثر ظرفیت جریانی را که می توانند بطور ایمن حمل کنند، دارا هستند. اگر تعداد زیادی از دستگاه های برقی به یک پریز متصل شوند، جریان الکتریکی، سیم ها را تا درجه حرارت خیلی زیادی گرم خواهد نمود. اگر هر کدام از ابزارها چنین جریان زیادی را استفاده نماید، سیم ها گرم خواهند شد.

درجه حرارت سیم ها می تواند تا حد زیادی بالا رفته و موجب حریق گردد. در صورتی که عایق آن ها ذوب شود، ممکن است جرقه بزند. در مناطقی که ازدیاد بار وجود دارد، (حتی در داخل دیوار) جرقه می تواند باعث حریق شود.

سوختگی در اثر اضافه بار

 

به منظور جلوگیری از جریان زیاد در مدار، قطع کننده مدار (Cricuit breaker) مثل کلید های اتوماتیک، کلید های مینیاتوری، فیوز یا انواع رله های بی متال در مدار قرار می گیرد. اگر جریان بسیار زیادی در مدار وجود دارد، قطع کننده، مدار را بطور خودکار قطع نموده و مانند یک سوئیچ آنرا باز می کند.

اگر مداری با بار زیاد به فيوزی مجهز باشد، قسمت داخلی فیوز” ذوب شده و مدار باز می شود. قطع کننده ها و فیوزها مانند هم عمل می کنند: باز کردن مدار جهت قطع جریان برق.

بار زیاد منجر به گرم شدن بیش از اندازه تجهیزات مدار (مانند سیم ها) شده و ممکن است سبب حريق گردد.

تشخيص مداری که به دستگاه نامناسب محافظ جریان زیاد مجهز شده یا فاقد آن می باشد، به عنوان یک خطر ضروری است. دستگاه های محافظت کننده از جریان زیاد در داخل بعضی از موتورهای الکتریکی، ابزار آلات و وسایل الکترونیکی قرار می گیرند. برای مثال، اگر وسیله ای برقی جریان زیادی را بکشد یا بیش از اندازه گرم شود، جریان از درون دستگاه خودبخود قطع خواهد شد. ابزار آلات آسیب دیده می توانند بیش از اندازه گرم شده و موجب حریق شوند.

تشخیص ابزار آسیب دیده به عنوان یک خطر، ضروری است.

 
 
 

 


بیشتر بخوانید

فیوز و کلید فیوز 

کلید اتوماتیک چیست 

کلید مینیاتوری چه کاربردی دارد 

دانلود فایل کامل آموزشی رله بی متال


 

  • خطرات محیط های مرطوب در برق

کار کردن در محیط های مرطوب و خیس خطرناک می باشد زیرا ممکن است مسیر راحتی را برای عبور جریان الکتریکی فراهم نماید. اگر کارگری با یک سیم برق دار یا دیگر تجهیزات الکتریکی تماس داشته و به زمین هم متصل باشد (حتی اگر در چاله کوچکی از آب بایستید) دچار شوک خواهد شد.

عایق، تجهیزات با ابزارهای آسیب دیده می توانند افراد را در معرض تماس با قسمت های الکتریکی برق دار قرار دهند. یک ابزار آسیب دیده ممکن است اتصال به زمین خوبی نداشته باشد در نتیجه بدنه دستگاه برق دار شده و فرد دچار شوک گردد. صفحات فلزی سوئیچ و لامپ های سقفی که به شکل نامناسبی به زمین متصل شده باشند (بخصوص در شرایط خیس) خطرناک هستند. اگر تجهیزات الکتریکی برق دار با یک ابزار دستی عایق نشده تماس داشته باشند به احتمال بسیار زیاد شوک اتفاق خواهد افتاد.

اما بخاطر داشته باشید، تنها ایستادن در آب نمی تواند سبب مرگ ناشی از جریان برق شود بلکه لباس خیس، رطوبت زیاد و عرق کردن شانس کشته شدن در اثر جریان برق را افزایش می دهند.

تشخیص کلیه شرایط خیس به عنوان یک خطر، ضروری است.

 

خطرات برق گرفتگی در محیط های مرطوب

 

علاوه بر خطرات الکتریکی، خطرات متنوع دیگری در مکان های کاری وجود دارند. بخاطر داشته باشید که همه این خطرات قابل کنترل هستند. بعضی از آن ها عبارتند از: اوجود خطرات شیمیایی. حلال ها و مواد دیگر که ممکن است سمی باشند یا ایجاد بیماری کنند. کار مداوم در بالای سر می تواند سبب التهاب تاندون در شانه ها گردد.

استفاده شدید از ابزارهای دستی که نیازمند وارد کردن نیرو با چرخاندن شدید می باشند، می توانند سبب التهاب تاندون در دست ها، مچ ها یا آرنج ها شوند. استفاده از ابزار همچنین می تواند سبب سندرم تونل کارپال (CTS) شود و زمانی بوجود می آید که اعصاب در مچ ها در اثر تورم تاندون یا انقباض عضلات، دچار آسیب گردند.

درد ناحیه ی کمر می تواند ناشی از نادرست بلند کردن اشیاء یا حمل بارهای سنگین باشد. درد پشت همچنین می تواند در نتیجه وجود سطوح کاری ضعیف مانند کف های خیس یا لیز بوجود آید. درد پشت رایج است اما می تواند ناتوان کننده باشد و بر جوانی افراد تأثیر بگذارد. و پریدن ذرات و تراشه ها از ابزار آلات می تواند به چشم ها آسیب برساند. از وسایل محافظ چشم استفاده کنید. و افتادن اشیاء می تواند باعث ضربه به سر شود. کلاه ایمنی بپوشید.

ابزارهای تیز و تجهیزات قوی می توانند سبب بریدگی و جراحات دیگر شوند. در صورتی که فردی دچار شوک شود، ممکن است عکس العمل نشان داده و توسط ابزار آسیب ببیند.

افراد در اثر افتادن از نردبان یا داربست ممکن است آسیب ببینند یا کشته شوند. در صورتی که اگر دچار شوک گردند، تعادلشان را از دست داده و سقوط می کنند. حتی بدون شوک، احتمال سقوط از نردبان یا داربست وجود دارد. و وقتی از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) استفاده نمی کنید، خودتان را در معرض خطر قرار می دهید.

 

  • محافظ جان و خطرات برق گرفتگی

یکی از قطعاتی که در ساختمان ها برای جلوگیری از خطرات برق گرفتگی مورد استفاده قرار می گیرد کلید جریان نشتی یا اصطلاحا محافظ جان است. این کلید با استفاده از یک رله مغناطیسی کار می کند. اگر یکی از هادی تجهیزات برقی با بدنه آن تماس پیدا کند، بدنه برقدار می شود و در صورتی که فرد با بدنه آن برخورد کند دچار برق گرفتگی می شود.

با قرار دادن کلید محافظ جان در این مدار در صورت بروز اتصالی جریان اضافی را تشخیص داده و مدار را قطع می کند. در ویدئوی آموزشی محافظ جان اشنایدر به بررسی محافظ جان می پردازیم و عملکرد و مدار آن را بررسی می کنیم.

 
 

محافظ جان اشنایدر بر اساس حساسیت خود به دو نوع خانگی (تک فاز) و صنعتی (سه فاز) تقسیم می شوند و علاوه بر حفاظت افراد در مقابل تماس مستقیم و یا غیر مستقیم برق، با جلوگیری از نشتی جریان در حفاظت دستگاه ها و تجهیزات صنعتی نیز موثر خواهد بود. کلید محافظ جان اشنایدر به دو دسته کلی زیر تقسیم می شود:

  • محافظت انسان در برابر تماس مستقیم با قطعات الکتریکی (۳۰ میلی آمپر)
  • محافظت قطعات الکتریکی در برابر خطر آتش سوزی (۳۰۰ میلی آمپر)

 

محافظ-جان-اشنایدر
                                                      محافظ جان اشنایدر

 


بیشتر بخوانید :

محافظ جان اشنایدر

محافظ جان ترکیبی اشنایدر

سیستم زمین 

سیستم های توزیع برق

 

 

در صورتی که سوالی در خصوص مطالب بیان شده دارید می توانید در قسمت نظرات از ما بپرسید یا با ارائه پیشنهادات خود، ما را در بالا بردن کیفیت مقالات یاری کنید. 

مقالات مرتبط

نظرات