انواع چراغ

 

 انواع چراغ را می توان از منظرهای مختلفی دسته بندی نمود.

 

  • مواد تشکیل دهنده چراغ

در حالت کلی، در ساختمان چراغ دو دسته مواد مورد استفاده قرار می گیرند:

۱- مواد انعکاس دهنده (Reflective Materials)

 

ساختمان-چراغ-با-مواد-انعکاس-دهنده

 

 ۲- مواد عبور دهنده

 

مواد انعکاس دهنده برای دو منظور مورد استفاده قرار می گیرند:

 ١- هدایت نور در جهت معين

رفلکتورهایی که در چراغ مورد استفاده قرار می گیرند، قابلیت هدایت نور را در راستا و جهت معینی دارند. با توجه به نوع لامپ و نوع کاربری مورد انتظار از چراغ شکل رفلکتورها به گونه ای طراحی می شوند که نور در راستای معینی هدایت شود. 

 

 ۲- پخش نور در جهت های مختلف برای کاهش خیرگی 

برای کاهش خیرگی مستقیم، ناشی از درخشندگی زیاد لامپ ها، مواد رفلکتور دار به گونه ای مورد استفاده قرار می گیرند که نور را در جهات متفاوتی منعکس کنند.

در این صورت شبکه هایی که به آنها لوور (Louver) می گویند در ساختمان چراغ نصب می شوند که نور را در جهات مختلف منعکس کرده باعث کاهش میزان خیرگی می شوند.

 

مواد عبور دهنده در اغلب موارد زمانی مورد استفاده قرار می گیرند که قرار است چراغ به صورت کاملاً بسته (Enclosed Luminaire) باشد. این گونه مواد نوعی شکست در مسیر لامپ ایجاد می کنند که براساس آن پخش نور چراغ تعیین می شود.

 

مواد-عبور-دهنده-در-چراغ-های-کاملاً-بسته

 

 


بیشتر بخوانید:

مشخصات چراغ


 

 

  • انواع چراغ از نظر نوع کاربرد

در یک تقسیم بندی کلی، چراغ ها به دو دسته روشنایی داخلی (Indoor Lighting) و  روشنایی بیرونی (Outdoor Lighting) تقسیم بندی می شوند.

تقسیم بندی های دیگری بر اساس نحوه نصب، نحوه پخش نور و …  نیز وجود دارد. لازم به ذکر است استاندارد مشخصی برای اصطلاحاتی که در مورد چراغ ها به کار می رود، وجود ندارد.

از نظر نحوه نصب چراغ های مورد استفاده در روشنایی داخلی می تواند به صورت توکار (Recessed) یا روکار (Surface Mounted) نصب شوند.

 

نمونه-هایی-از-چراغ-های-توکار
                                                                               نمونه هایی از چراغ های توکار

 

چراغ های توکار اغلب در مواردی که سقف کاذب وجود دارد استفاده می شوند و از نظر محدود بودن خیرگی بسیار بهتر از چراغ های روکار هستند، ضمن اینکه زیبایی بیشتری در محیط ایجاد می کنند.

 

نمونه هایی-از-چراغ های-روکار
                                                                                                          نمونه هایی از چراغ های روکار

 

تقسیم بندی های دیگری نیز از نظر موقعیت نصب نظیر چراغ های دیواری، (Wall mounted) چراغ های دفنی (Ground Recessed) و … و از نظر نحوه تابش نور پهن تاب (Wide Flood Light)، جمع تاب (Spot Light) فروتاب (Downlight) و … وجود دارد که در هنگام طراحی روشنایی برای یک مجموعه از آنها استفاده می شود.

چراغ-هایی-که-از-نظر-تابش-پهن-تاب-هستند
                                      نمونه چراغ با تابش پهن تاب
چراغ هایی-که-از-نظر-تابش-جمع-تاب-هستند
                                   نمونه چراغ با تابش جمع تاب
چراغ هایی-که-از-نظر-تابش-فروتاب-هستند
                                                           نمونه چراغ با تابش فروتاب

 

  • انواع چراغ از نظر راندمان انرژی

قسمت عمده انرژی الکتریکی در چراغ توسط لامپ و بالاست مصرف می شود. بسته به نوع بالاست مورد استفاده در چراغ، شاخص بهره وری انرژی EEI) Energy Efficiency Index) تعریف می شود. این شاخص ها و مفاهیم آنها در (جدول ۱) ارایه شده است.

 

انواع-لامپ

لازم به ذکر است با توجه به اهمیت انرژی در دنیای امروز، فروش بالاست های مغناطیسی کلاس D از سال ۲۰۰۲ و فروش بالاست های کلاس C از ماه نوامبر سال ۲۰۰۵ در کشورهای عضو اتحادیه اروپا ممنوع شده و پیش بینی می شود به طور کلی استفاده از بالاست های مغناطیسی به کلی ممنوع شده و بالاست های الکترونیکی جایگزین آنها شوند.

 

 جدول ۱ شاخص بهره وری انرژی در بالاست و مفهوم آن

 

شاخص بهره وری (EEI)

مفهوم

A1

بالاست های الکترونیکی با قابلیت تنظیم شدت نور

A2

بالاست های الکترونیکی با تلفات کاهش یافته

A3

بالاست های الکترونیکی

B1

بالاست های مغناطیسی با تلفات بسیار کم

B2

بالاست های مغناطیسی با تلفات کم

C

بالاست های مغناطیسی با تلفات زیاد

D

بالاست های مغناطیسی با تلفات بسیار زیاد

 

 


بیشتر بخوانید:

مشخصات چراغ های مورد استفاده در معابر

روشنایی معابر


 

  • انواع چراغ از نظر کلاس حفاظتی (Protection Class)

از نظر ایمنی چراغ در برابر خطر برق گرفتگی افراد، چراغ ها به سه کلاس حفاظتی تقسیم می شوند که مفهوم آن و علامت اختصاری آنها در (جدول ۲) ارایه شده است.

 

جدول (۲) کلاس حفاظتی، علائم اختصاری و مفهوم آن

کلاس حفاظتی

علامت اختصاری

مفهوم

l

تمامی قسمت های الکتریکی قابل لمس توسط افراد به سیستم زمین حفاظتی وصل شده اند.

ll

کلیه قسمت های فلزی برقدار دارای پوشش عایق اضافی هستند.

lll

این چراغ ها با ولتاژ بسیار پایین (زیر ۴۲ ولت) کار می کنند که آسیبی به افراد نمی رسانند.

 

برای درک بهتر مفهوم کلاس حفاظتی، شکل زیر نحوه سیم کشی چراغ های با کلاس حفاظتی مختلف را نشان می دهد.

 

 

 

 مفهوم کلاس حفاظتی ll، l و lll

 

بسته به نوع کاربری مورد نظر چراغ با کلاس حفاظتی مناسب انتخاب می شود. به عنوان مثال در داخل آب به منظور جلوگیری از هرگونه احتمال برق گرفتگی، تنها مجاز به استفاده از چراغ هایی با کلاس حفاظتى lll هستیم.

 

 

  • انواع چراغ از نظر درجه حفاظت (Ingress Protection) (IP)

برای نشان دادن میزان حفاظت چراغ در برابر نفوذ اشیای خارجی (نظیر گرد و غبار و حشرات) و آب (نفوذ رطوبت یا پاشش آب) از درجه حفاظت استفاده می شود.

درجه حفاظت شامل یک کد دو رقمی است که رقم اول آن نشان دهنده میزان محافظت در برابر نفوذ اشیای جامد خارجی است و رقم دوم میزان محافظت در برابر آب را نشان می دهد. هر چه این ارقام پایین تر باشد به این معنی است که چراغ محافظت کمتری دارد.

رقم اول درجه حفاظت و مفهوم آن در (جدول ۳)  و رقم دوم درجه حفاظت و مفهوم آن در (جدول ۴) ارایه شده است.

 

جدول (۳) مفهوم رقم اول IP

 

رقم اول

مفهوم

۰

حفاظت نشده

۱

حفاظت در برابر اشیاء صلب خارجی با قطر بیش از ۵۰ میلی متر

۲

حفاظت در برابر اشیاء صلب خارجی با قطر بیش از ۱۲میلی متر

۳

حفاظت در برابر اشیاء صلب خارجی با قطر بیش از ۲٫۵ میلی متر

۴

حفاظت در برابر اشیاء صلب خارجی با قطر بیش از ۱ میلی متر

۵

حفاظت در برابر ورود گرد و غبار تا حدی که مانع کار عادی آن نشود.

۶

حفاظت کامل در برابر گرد و غبار

 

 

جدول (۴) مفهوم رقم دوم IP

رقم دوم

مفهوم

۰

حفاظت نشده

۱

حفاظت در برابر قطرات آب ناشی از رطوبت هوا که به صورت عمودی به چراغ برخورد کند.

۲

حفاظت در برابر چکیدن قطرات آب، حداکثر زاویه چراغ ۱۵ درجه با محور قائم

۳

حفاظت در برابر چکیدن قطرات آب، حداکثر زاویه چراغ ۶۰ درجه با محور قائم

۴

حفاظت در مقابل ترشح آب از هر سمت

۵

حفاظت در برابر نفوذ آب از طریق نازل از یک سمت

۶

حفاظت در برابر پاشش آب و برخورد با آب متلاطم

۷

حفاظت کامل در برابر فرو رفتن در آب برای مدت زمان معین و فشار مشخص

۸

حفاظت کامل در برابر فرو رفتن در آب برای مدت زمان نا معین و فشار مشخص

 

در هنگام انتخاب چراغ، درجه حفاظتی آن متناسب با نوع کاربری محیط تعیین می شود. به عنوان مثال در محیط های کاملا خشک (نظیر کلاس، دفاتر اداری و …) معمولاً چراغ هایی که رقم دوم IP آنها صفر است استفاده می شود.

در محیط های صنعتی، نیروگاه ها و چراغ های بیرونی، معمولاً رقم اول IP باید بزرگتر یا مساوی ۵ باشد. درجه حفاظتی چراغ هایی که به صورت دایمی زیر آب قرار می گیرند برابر IP68 است که حداکثر عمق قابل نصب چراغ نیز باید درج شده باشد.

 

درجه-حفاظت-چراغ-نمونه-چراغ-با-IP68
                                                            نمونه چراغ با IP68

 

  • انواع چراغ از نظر حفاظت در برابر اشتعال و انفجار

بسیاری از محیط های صنعتی که در آنها مواد آتش زا تولید، حمل و یا نگهداری می شوند به دلیل وجود گازها و بخارات اشتعال زا، مستعد آتش سوزی و انفجار هستند.

همچنین در مجموعه هایی که گرد و غبار آتش زا وجود دارد (نظیر صنایع چوب، کاغذ و …) شرایط مشابهی دیده می شود.

با توجه به این که هرگونه آتش سوزی و انفجار در چنین محیط هایی می تواند فجایع جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد، لازم است تدابیر ایمنی مخصوصی در چنین محیط هایی به کار گرفته شود تا احتمال آتش سوزی و انفجار، به حداقل مقدار ممکن خود برسد.

از نظر علمی، تعریف انفجار عبارت است از افزایش ناگهانی فشار هوا که ممکن است تا ۱۰ اتمسفر برسد و دما که ممکن است تا ۲۰۰۰ درجه سلسیوس افزایش یابد. عامل شروع یک انفجار می تواند جرقه، یک ماده شعله ور شده و یا یک سطح داغ باشد. برای از بین بردن این عوامل، لازم است از تجهیزات مخصوص از جمله چراغ های ضد انفجار (Explosion Proof) استفاده شود.

 

چراغ های-ضد-انفجار

 

  • طبقه بندی محیط های اشتعال زا

 کمیته استاندارد اروپایی (uropean Union: Directive 94 / 9/ EC & Directive) (EC/99/92) گروه بندی معینی برای محیط های مستعد انفجار (ATEX – Atmospheres Exposibles) ارایه نموده است.

طبق این تعریف، محیط هایی که در آنها گازها و بخارات اشتعال زا وجود دارد، به عنوان محیط های (۲&Zone 0, 1)،  شناخته شده و محیط هایی که دارای غبارات قابل اشتعال هستند را به عنوان محیط های (۲۰, ۲۱ Zone 22 & 20، ۲۱  ۲۲) می شناسند.

 

برای هر یک از این محیط ها یک گروه معینی از چراغ ها را می توان به کار برد. در (جدول ۵)  انواع ناحیه ها و مشخصات آنها را به همراه گروه چراغی که می توان در آنها به کار برد ارایه شده است و شکل بعد ، تفاوت بین سه ناحیه مورد اشاره را به خوبی نشان می دهد.

 

جدول (۵) تقسیم بندی نواحی قابل انفجار و اشتعال و مشخصات این نواحی

 

نوع ناحیه

مشخصات ناحیه

نوع چراغ قابل استفاده

ناحیه ۰

Zone 0

حضور دایمی یا بسیار زیاد مواد اشتعال

گروه ۱

Category 1

ناحیه ۲۰

Zone 20

ناحیه ۱

Zone 1

احتمال وجود مواد آتش زا وجود دارد

گروه ۲

Category 2

ناحیه ۲۰

Zone 21

ناحیه ۲

Zone 2

احتمال وجود مواد اشتعال زا بسیار کم است و در صورت وجود مقدار آن ناچیز است

گروه ۱

Category 3

ناحیه ۲۰

Zone 22

 

 

 

مفهوم نواحی مختلف از نظر قابل اشتعال بودن

 

 

  • انواع چراغ برای محیط های مستعد انفجار

بر روی کلیه چراغ های ضد انفجار علامت به معنی ضد انفجار درج می گردد. برای معین کردن گروه چراغ و ویژگی های آن، از یک سری علايم اختصاری استفاده می شود که مفهوم آنها در (جدول ۶) ارایه شده است.

 

نمونه هایی-از-چراغ های-ضد-انفجار
                                                                                                      نمونه هایی از چراغ های ضد انفجار

 

شایان ذکر است، چراغ های گروه ۱، که برای ناحیه ۰ یا ناحیه ۲۰ طراحی شده اند، کاربرد بسیار محدودی دارند و استفاده از آنها نیاز به توجه به جزئیات بسیار زیادی دارد.

 

جدول (۶) علائم اختصاری روی چراغ های ضد انفجار

 

حرف اختصاری

مفهوم

ناحیه کاربردی

e

امنیت افزایش یافته

ناحیه ۱ یا ۲۱

d

غیرقابل اشتعال

nA

بدون جرقه

ناحیه ۲ یا ۲۲

nR

بدون مجرای عبور هوا

 

 


بیشتر بخوانید:

              طراحی روشنایی در منازل مسکونی

            طراحی روشنایی مراکز اداری، آموزشی و فروشگاه ها

             طراحی روشنایی مجموعه های ورزشی

 

در صورتی که سوالی در خصوص مطالب بیان شده دارید می توانید در قسمت نظرات از ما بپرسید یا با ارائه پیشنهادات خود، ما را در بالا بردن کیفیت مقالات یاری کنید. 

مقالات مرتبط

نظرات