حفاظت در برابر جریان الکتریکی

 

حفاظت در برابر جریان الکتریکی

 

 

اغلب برق گرفتگی در مواقعی که پوشش سیم های برق پاره شده و یا معیوب بوده و یا شکافی در آن ایجاد شده باشد اتفاق می افتد. همچنین، ممكن است پوشش سیم های داخلی موتورها با دستگاه های الکتریکی سائیده یا سوخته شود و در اثر تماس با بدنه دستگاه خطراتی ایجاد کند. این مورد بیشتر در موتورهای الکتریکی یا دستگاه هایی که متحرک باشند پیش می آید.

اگر شدت جریان عبوری از بدن ۲۵ میلی آمپر تجاوز کند در هنگام عبور جریان الکتریکی از بدن سبب مرگ فرد خواهد شد مقاومت بدن فرد در مقابل عبور جریان الکتریکی متفاوت است و از ۵۰۰ تا ۵۰۰۰ اهم و بیشتر می باشد.

این اختلاف مقاومت به طبیعت فرد و شرایط محیطی که در آن قرار گرفته بستگی دارد. به طور مثال اگر پوست فرد خشک باشد مقاومت بدنش در مقابل عبور جریان الکتریکی بیشتر از زمانی است که پوست وی مرطوب می باشد. در شرایط نامناسب و در مواردی که تدابیر حفاظتی کامل اتخاذ نشده باشد، یک اختلاف پتانسیل ۱۵ تا ۲۰ ولت ممکن است برای شخص خطرناک باشد ، البته مدت عبور و نوع جریان الکتریکی نیز در شدت برق گرفتگی دخالت دارد.

اگر در دستگاه هایی که با فشار ضعیف (۲۴ ولت) کار می کنند اتصال بدنه به وجود آید ممکن است به افرادی که به جریان الکتریکی حساسیت دارند، آسیب برساند.

زیرا اگر مقاومت بدن فرد در حدود ۵۰۰ اهم باشد جریانی معادل ۰/۰۴۸ آمپر از بدن عبور کرده و چون میزان آن از حد ۰/۰۲۵ آمپر بیشتر است باعث مرگ او خواهد شد.

 

 

  • حفاظت الکتریکی

منظور از حفاظت الکتریکی عبارت است از اقداماتی که باید در تأسیسات الکتریکی به عمل آورد تا اینکه خطرات ناشی از جریان برق باعث صدمه زدن به اشخاص، حیوانات، دستگاه ها، مولدها، مصرف کننده ها و سیم های حامل جریان نگردد. خطاهای ناشی از جریان برق را عمدتا به ۳ دسته می توان تقسیم نمود:

۱- اتصالات بدنه که عبارت است از اتصال یکی از سیم های جریان برق به بدنه دستگاه.

۲- اتصال کوتاه که عبارت است از اتصال ۲ سیم لخت که نسبت به هم دارای اختلاف پتانسیل الکتریکی می باشند به یکدیگر.

٣- اتصال زمین که عبارت است از اتصال یکی از سیم های حامل جریان به زمین.

 

خطاهای گفته شده در بالا معمولاً به دو صورت کامل و ناقص می تواند اتفاق بیافتد اگر چنانچه اتصال کامل باشد به این معنی است که در محل اتصالی مقاومت وجود ندارد و جریان زیاد از این نقطه عبور می کند. اما اگر اتصال ناقص باشد در محل اتصالی مقاومتی وجود دارد بنابراین جریان خط نسبت به حالت قبل کمتر است. این نوع اتصالی اغلب خطرناک می باشد زیرا به راحتی قابل تشخیص نیست در هر مورد از خطاهای گفته شده بایستی سیستم حفاظتی خاصی به کار برد.

 

١- حفاظت سیم ها و کابل ها

تمامی سیم های و کابل ها بایستی در مقابل اضافه بار و اتصال کوتاه محافظت شوند برای حفاظت سیم در برابر اضافه بار می توان از کلیدهای حرارتی (بی متال) و یا فیوزهای ذوب شونده استفاده نمود.

 

۲- حفاظت مصرف کننده ها و دستگاه ها الکتریکی

مصرف کننده ها و دستگاه های الکتریکی بایستی در مقابل خطاهای احتمالی از قبیل اتصال کوتاه و اضافه بار محافظت شوند جهت حفاظت این دستگاه ها معمولاً قبل از مصرف کننده یا دستگاه مورد نظر از فيوزهای ذوب شونده و کلیدهای مغناطیسی یا حرارتی که مطابق با جریان نامی آن دستگاه انتخاب شده استفاده می شود.

 

کلید اتوماتیک اشنایدر
                        کلید اتوماتیک اشنایدر
کلید حرارتی اشنایدر
          کلید حرارتی اشنایدر
بی متال اشنایدر
         بی متال اشنایدر

 

 

 

 

 

 

 

۳- حفاظت اشخاص 

یکی از مهمترین نکاتی که باید در قسمت حفاظت الکتریکی به آن توجه نمود مسئله برق گرفتگی انسان است.

 

در صورت اتصال یک سیم به بدنه دستگاه اختلاف پتانسیلی بین بدنه و زمین به وجود می آید حال اگر شخصی بدنه دستگاه را لمس نماید، بین محل تماس بدن این شخص و زمین ولتاژی به وجود می آید (ولتاژ تماس) چنانچه مقدار آن از ۶۵ ولت بیشتر شود برای او خطرناک خواهد بود.

زیرا معمولاً مقاومت بدن یک شخص حدود (۱۳۰۰ الی ۳۰۰۰) اهم می باشد و عبور جریان بیش از ۵۰ میلی آمپر از بدن انسان خطر مرگ در بر دارد در نتیجه می توان ولتاژی را که برای انسان خطرناک است محاسبه نمود.

 

حفاظت در برابر برق گرفتگی را با روش های زیر می توان برای افراد ایجاد نمود:

 

 ۱- تامین حفاظت به وسیله جدا کردن فرد

یکی از روش های اساسی حفاظت کارگران، جدا نمودن فرد به وسیله دست کش، کلاه، لباس و کفش حفاظتی که از مواد عایق ساخته شده و فرد را در مقابل ورود جریان الکتریکی به بدن محافظت می کند. همچنین برای جلوگیری از خروج جریان الکتریکی از بدن، کف محل کار را با مواد عایق مانند فرش لاستیکی پوشانیده و یا از زیر پایی یا چهارپایه با پایه های عایق استفاده گردد.

جدا کردن سیم برق از فرد آسیب دیده

۲- حفاظت به وسیله اتصال دستگاه ها به یکدیگر با سیم هادی

اگر دو یا چند دستگاه الکتریکی نزدیک به هم ، به علل مختلف مانند اتصال بدنه، دارای اختلاف پتانسیل گوناگونی شوند و دست کارگر در یک زمان به هر دو آنها تماس پیدا کند در این صورت با وجود مجهز بودن به کفش عایق جریان خطرناک از بدن کارگر عبور خواهد کرد.

شدت جریان عبوری دستگاه ها را به وسیله سیم هادی به یکدیگر متصل نمود تا در موارد بالا، اختلاف پتانسیلی بین آن ها وجود نداشته باشد.

 

۳- حفاظت در مورد اتاق یا محفظه هایی که بدنه آن ها دارای اختلاف پتانسیل یکسان می باشند

اگر فردی در داخل اتاق یا محفظه ای قرا گیرد که پتانسیل تمام نقاط آن یکسان باشد (مانند اتاق اتوبوس برقی که به سیم فاز اتصالی کرده باشد، تا زمانی که در داخل اتاق باقی مانده ، خطری برای او وجود ندارد زیرا پتانسیل تمام نقاط اتوبوس با هم یکسان است ولی به محض این که یک پای خود را برای خروج روی زمین قرار دهد، به دلیل اختلاف پتانسیل اتاق و زمین دچار برق گرفتگی خواهد شد.

به طوری که مشاهده می شود اگر فردی در اتاق واگونی که دارای چرخ های لاستیکی است قرار گیرد و سیم فاز به بدنه اتاق واگن وصل شده باشد چون کلیه نقاط اتاق نسبت به یکدیگر دارای اختلاف پتانسیل نمی باشد، فرد دچار برق گرفتگی نخواهد شد. هم چنین اگر واگونی دارای چرخ های فلزی هم باشد چون فرد در محلی قرار گرفته که اختلاف پتانسيل كليه نقاط آن نسبت به زمین یکسان است خطری متوجه او نخواهد شد ولی اگر فردی روی زمین ایستاده و یک دست خود را به بدنه واگن تکیه داد.

در اثر اختلاف پتانسیل موجود بین واگن و زمین دچار برق گرفتگی می گردد و شدت جریانی که از بدن او عبور می کند به وضع اتصال اتاق به زمین بستگی دارد و در صورتی که چرخ های واگن لاستیکی باشد خطر به مراتب بیشتر خواهد بود.

 

۴- تامین حفاظت به وسیله جدا کردن سیم نول ترانسفورماتور از زمین 

برای این که شدت جریان الکتریکی موجود در یک جسم هادی، که به منبع تولید جریان الکتریکی متصل شده است از بدن فرد عبور کند، کافی است که مدار جریان آن بسته شود و بسته شدن مدار در این مورد فقط با اتصال سیم خنثی (نول) ترانسفورماتور به زمین عملی می شود. بهترین راه جلوگیری از عبور جریان الکتریکی از بدن، حذف سیم زمین ترانسفورماتور می باشد.

این مهم زمانی عملی می شود که کارخانه یا محل کار دارای یک ترانسفورماتور مخصوص به نام ترانسفورماتور جداساز باشد و تغذیه کلیه دستگاه ها مستقیماً به وسیله این ترانسفورماتور انجام گیرد.

همچنین، ممکن است ترانسفورماتورهایی را به اسم ترانسفورماتورهای جدا ساز روی مدار تغذیه هر یک از دستگاه های مورد نظر نصب نمود. ولی در این مورد اگر در نقطه ای از شبکه اتصال زمین ایجاد گردد، چون مداری بسته از راه زمین ایجاد می شود خطر برق گرفتگی پیش می آید.

برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی، شبکه باید در تمام طول خط کاملاً عایق باشد و دستگاه های برقی روی پایه های عایق نصب شده باشند. و اگر روپوش عایق سیم های حاوی جریان (فاز با نول) دارای عیبی مانند پارگی ،سائیدگی و … باشد، بلافاصله باید به تعمیر و یا تعویض آن ها اقدام گردد.

در شکل (۱)، مشاهده می شود که اگر سیم نول یا یکی از فازهای ترانسفورماتور به زمین اتصال پیدا کند و در داخل دستگاه نیز سیم هادی به بدنه متصل شود در این حالت چنانچه دست کارگر به بدنه دستگاه برخورد کند مدار بسته ای ایجاد شده و کارگر دچار برق گرفتگی خواهد شد.

 

ترانسفورماتور جداساز به زمین اتصال دارد و خطرناک است

شکل (۱) ترانسفورماتور جداساز به زمین اتصال دارد و خطرناک است

 

 

نمونه دیگر در شکل (۲) نشان داده شده است. اگر در نظام جداساز در دستگاه الف اتصال بدنه ایجاد شود ، کارگری که با دستگاه ب و دستگاه الف در یک زمان تماس پیدا کند، دچار برق گرفتگی نخواهد شد، چون سیم نول ترانسفورماتور به زمین اتصال ندارد و مداری بسته را ایجاد نمی کند. ولی اگر دستگاه ب هم اتصالی بدنه پیدا کند چنانچه فرد در یک زمان با این دو دستگاه تماس حاصل کند جریان الکتریکی از بدن او عبور خواهد کرد. برای رفع این خطر بدنه دستگاه های الف و ب را باید به وسیله یک جسم هادی یا یک سیم ضخیم به یکدیگر متصل نمود.

 

 

ترانسفورماتور جداساز

 

شکل (۲) ترانسفورماتور جداساز

 

 

٥- سیستم حفاظت نول

در سیستم حفاظت نول به جای سیم زمین از سیم نول مM شبکه استفاده شده که به بدنه دستگاه وصل می شود. در اینجا نیز مشابه سیستم حفاظتی زمینی برای اینکه در هنگام اتصال بدنه، وسیله حفاظتی به سرعت قطع کند باید جریان قطع K.IR = 1 از آن عبور کند. 

در این سیستم اگر سیم صفر به عللی قطع شود حتی اگر مصرف کننده نیز اتصال بدنه نداشته باشد باز اختلاف پتانسیل تماس برابر با اختلاف پتانسیل بین فاز شبکه و زمین (VE) در دستگاه ایجاد می شود بطوریکه اگر شخصی دستگاه را لمس نموده و در همان حال نیز به هادی دیگر به زمین وصل است (مانند شیر آب) دست بزند جریان خطرناکی از بدن او عبور می کند برای حفاظت مطمئن تر بهتر است که حفاظت نول (MP) توسط یک سیم جداگانه (جدا از MP) انجام پذیرد.

برای این کار سیم نول (MP) در تابلو اصلی دو قسمت شده و توسط دو سیم مجزایکی به عنوان سیم نول (MP) و دیگری به عنوان سيم محافظ تا مصرف کننده کشیده می شوند در این صورت اگر فقط یک قطع شدگی در سیم محافظ پیش آید اختلاف پتانسیل تماس وجود نخواهد داشت اما اگر پس از قطع شدن سیم محافظ اتصال بدنه نیز بشود در این صورت اختلاف پتانسیل تماس وجود داشته و باعث ایجاد خطر خواهد شد.

برای کم کردن احتمال قطع شدن سیم حفاظت در مواردی که سطح مقطع آن از ۱۰ میلی متر مربع کمتر باشد می توان از سیم های مخصوص که دارای استقامت مکانیکی بیشتر می باشند استفاده نمود در شبکه ای که دارای یک مصرف کننده و حفاظت آن توسط سیم زمین و یک سری مصرف کننده های دیگر که حفاظت آن ها توسط سیم نول باشد در صورتی که در مصرف کننده (حفاظت شده توسط سیم زمینی) یک اتصال بدنه پیش آید در همان لحظه در مصرف کننده های دیگر (حفاظت شده توسط نول) نیز یک اختلاف پتانسیل بین بدنه بوجود خواهد آمد که می تواند باعث خطر شود بنابراین در تاسیسات الکتریکی که در آن ها دستگاه ها بصورت انفرادی به زمین وصل می شوند نباید برای دستگاه های دیگر از حفاظت نول (MP) استفاده نمود.

 

 

۶- تامین حفاظت افراد به وسیله محافظ جان

محافظ جان وسیله ای است که در ورودی تابلو ها نصب شده و در صورت وجود اختلاف بین جریان ورودی و خروجی دستگاه، عمل کرده و چنانچه اتصال بدنه در دستگاه ایجاد شود و به فرار جریان به زمین منجر گردد، میزان جریان خروجی دستگاه کمتر از جریان ورودی خواهد شد. جریان ورودی و خروجی در دو سیم پیچ که در جهت مخالف یکدیگر پیچیده شده، وارد می شوند در حالت عادی که اتصال بدنه وجود ندارد. جریان در هر دو سیم پیچ یکسان بوده ، میدان مغناطیسی ایجاد نمی گردد، ولی در اثر اختلاف بین دو جریانی که در این دو سیم پیچ وارد می شود، میدان مغناطیسی ایجاد شده و هسته مغناطیسی باعث قطع مدار می گردد.

زمان قطع مدار در حدود ۳۰ میلی ثانیه بوده و به این طریق اتصال به بدنه در این مدت کوتاه قطع می گردد و اگر فرد با دستگاهی که به این وسیله مجهز است تماس پیدا کند، از خطر برق گرفتگی محافظت می گردد.

 

محافظ جان دو پل و چهار پل اشنایدر
                         محافظ جان دو پل و چهار پل اشنایدر

 

 

رله دیفرانسیل

شکل (۳) روش عملکرد محافظ جان

 

 

 

نصب-محافظ-جان-اشنایدر

                                                                                                                 نصب محافظ جان اشنایدر در تابلو برق

 

۷- حفاظت به وسیله عایق کردن

در این روش تمام قسمت در دسترس مصرف کننده را که در صورت اتصال به بدنه می توانند نسبت به زمین ولتاز داشته باشند عایق می نمایند برای این کار می توان تمام بدنه دستگاه را عایق نمود و یا اینکه تمام قسمت های الکتریکی مانند کلید و ترمینال ها و موتور را توسط جسم عایق از بدنه و چرخ دنده و… جدا نمود. سیم عایقی که بدین منظور به کار می رود باید مقاوم بوده، فرسوده نشده و صدمه نبیند.

دستگاه هایی که به وسیله عایق کردن حفاظت می شوند دارای سیم های رابط بدون سیم حفاظتی می باشند (مانند دستگاه های متحرک خانگی از قيبل جاروبرقی، رادیو و …) می توان با عایق کردن اطراف محل قرار گرفتن دستگاه مانند کف زمین و دیوار نیز اشخاص را در برابر ولتاژ تماس نسبت به زمین حفاظت نمود، باید توجه داشت که چنین حفاظتی تنها برای دستگاه هایی که در یک محل ثابت هستند می توانند اجرا شوند این نوع حفاظت دارای علامت مشخصهحفاظت به وسیله عایق می باشند.

 

۸- تامین حفاظت به وسیله اتصال به زمین

روش دیگر برای پیش گیری از خطر برق گرفتگی ایجاد سیم اتصال به زمین می باشد. در مورد تمام دستگاه های الکتریکی که ممکن است در اثر معیوب شدن روپوش سیم و اتصال به بدنه جریان خطرناک ایجاد شود با اجرای اتصال به زمین، اگر بدن فرد با این دستگاه معیوب تماس پیدا نماید، در انشعاب قرار می گیرد و مقدار شدت جریانی که به طور موازی از بدن عبور می کند جزیی از جریان خطناک اصلی می باشد و اگر سیم اتصال به زمین به گونه ای درست و مقاومت کم نصب شده باشد، شدت جریانی که از بدن عبور می کند به میزان خطرناک ۰/۰۲۵ آمپر نمی رسد.

سیم اتصال زمین در نقشه های الکتریکی با SL نشان داده می شود و محل اتصال این سیم روی بدنه بیشتر دستگاه های الکتریکی با علامت مشخص می گردد.

 

 

۹- حفاظت توسط سیم زمین

حفاظت توسط سیم زمین نوعی از حفاظت است که در آن قسمت های هادی دستکاه که با شبکه تغذیه ارتباط الکتریکی ندارند توسط سیم به زمین وصل می شوند تا موقعی که اتصال بدنه در دستگاه الکتریکی وجود نداشته باشد. قسمت های حفاظت شده دستگاه هم پتانسیل با زمین بوده و اگر قسمت های الکتریکی دستگاه به بدنه آن اتصال پیدا کند جریانی از بدنه دستگاه به نقطه صفر ستاره ترانسفورماتور شبکه از طریق سیم وصل شده به زمین و به زمین جاری می شود.

مقدار این جریان به اندازه ای باشد تا جریان خطا باعث قطع سريع وسیله حفاظتی (مثلاً فيوز) شده و ولتاژ تماس قطع گردد. این جریان را جریان قطع In نامند و مقدار آن بستگی به جریان مجاز فيوزی که در سر راه دستگاه قرار گرفته است دارد.

 

 

  • الکترود زمین

 الکترود زمین عبارت از یک قطعه جسم هادی است که در زمین قرار داده می شود و سیم زمین به آن متصل می شود. الکترودها به اشکال مختلف ساخته می شوند که اهم آنها از این قرار است:

الف) میله های مسی معمولاً به قطر ۱۶ میلی متر که با چکش در زمین کوبیده می شوند. این میله ها دارای نوک تیز فولادی هستند که فرو رفتن در زمین را آسان می کنند. پس از کوبیدن یک میله می توان میله دیگری به آن پیچ کرد و کوبیدن را ادامه داد تا میله ای با طول مورد نظر تا حدود ۳ متر به دست آید.

ب) صفحه های مسی که در عمق ۶۰ سانیتمتر یا بیشتر به صورت افقی خوابانده می شود. به این ترتیب زمین بسیار مناسبی ایجاد می شود ليكن اجرای این روش با زحمت بیشتری همراه است.

پ) استفاده از لوله های آب شهری در گذشته بسیار معمول بوده است ولی امروزه که بیشتر از لوله های پلاستیکی استفاده می شود این روش قابل استفاده نیست.

ت) غلاف یا زره فلزی کابل های زیرزمینی امروزه بیشتر به عنوان الكترود زمین و سیم زمین مورد استفاده قرار می گیرد. غلاف و زره کابل در پست به نوترال متصل هستند. در این سیستم ها در صورت اتصال، جریان از غلاف یا زره عبور می کند و به زمین نفوذ نمی کند.

ث) سیم زمین در سیستم های توزیع هوایی گاهی مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش در توزیع هوایی علاوه بر سیم های سه فاز و نوترال سیم پنجمی کشیده میشود که در پست به نوترال متصل می گردد و در طی مسیر نیز در نقاطی به زمین متصل می شود و در نقاط مصرف به عنوان الكترود زمین مورد استفاده قرار می گیرد.

ج) زمین کردن نوترال در نقاط متعدد در مکان هایی که مقاومت ویژه زمین زیاد است و یا در فصول مختلف به علت تغییرات میزان رطوبت تغییرات فاحش دارد مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش که در ایران نیز معمول است در سیستم های توزیع، سیم نول را در طی مسیر در فواصل معین (سه تیر در میان) به الكترودی در زمین متصل می کنند. در این روش در صورت بروز اتصالی، جریان دارای دو مسیر میباشد یکی از طریق سیم نول و دیگری از طریق زمین که مقاومت را کاهش می دهد.

چ) در بسیاری از موارد برای کاهش مقاومت زمین، مجموعه ای از میله ها مورد استفاده قرار می گیرد که با اتصال الکتریکی آن ها به یکدیگر آن ها را به صورت الکترود واحد مورد استفاده قرار می دهند.

مقاومت ویژه زمین مقاومت بین الکترود و زمین بستگی به مقاومت ویژه زمین دارد که خود بسته به جنس زمین و میزان رطوبت آن تغییر می کند. خاک های سطحی به علت داشتن رطوبت کمتر دارای مقاومت ویژهی بالاتری هستند. برای کاهش مقاومت الکترود، در این موارد از الکترودهای بلندتر استفاده نموده و یا با اضافه کردن املاح هادی در اطراف الكترود مقاومت ویژه زمین را کاهش می دهند. 

 

 

  • کار ایمن با دستگاه های الکتریکی پرتابل

این یک واقعیت است که اغلب تصادفات در ارتباط با دستگاه های الکتریکی، در اثر استفاده نادرست از آن ها و نگهداری آن ها می باشد. سهل انگاری در آشنایی با دستگا ه ها، بی دقتی، بی توجهی و بالاخره کافی نبودن آموزش افراد از دلایل مهم می باشد. الکتریسیته به خودی خود خطرناک نیست و تا جائیکه دستگاه های الکتریکی سالم، بطور صحیح بکار برده شوند هیچگونه خطری به وجود نمی آید ولی در محل هیچگاه این چنین نیست و اشکالات موجود در دستگاه ها و سیستم های برق رسانی مسائلی را به همراه خواهند داشت. هنگامی که در یک دستگاه الکتریکی اشکالی به وجود می آید و برای عبور الکتریسیته در سه راه مختلف پیدا می شود.

الکتریسیته همواره سعی دارد از راهی که دارای مقاومت کمتری است خود را به زمین رسانده و مدار طبیعی خود را کامل نماید برای حفاظت در مقابل این عمل الكتریسیته سه راه وجود دارد:

 

۱- ایجاد یک اتصال زمینی برای هر دستگاه الکتریکی که طبیعتا بایستی دارای مقاومت کمتری باشد. 

درکشورهای جامعه اقتصادی اروپا برای سیم های دستگاه های الکتریکی رنگ یا کد رنگی تعیین و ثابت شده است. فاز قهوه ای رنگ، نول آبی و اتصال زمین به رنگ سبز با نوارهای زرد رنگ می باشد در دستگاه های الکتریکی پرتابل مثل دریل برقی باید نه فلزی و معمولی (بنام single in sulated) سیم اتصال زمین در داخل دستگاه به بدنه وصل است و سر سیم به دو شاخه برق متصل شده که با زدن دو شاخه به پریز خط اتصال زمین ساختمان متصل می شود.

البته برای حالات بالا رفتن ناگهانی جریان در خط فاز همیشه در داخل دو شاخه فیوزی نصب شده که بلافاصله سوخته و جریان را قطع می کند و در نتیجه برای اپراتور ایمن است در صورت توجه به نکات ذیل این سیستم از نظر ایمنی خوب است (ناسالم بودن سیستم اتصال زمینی زنگ زدگی در محل های اتصال یا پاره شدن سیم در داخل دیوار و همچنین به علت اشتباه بستن سیم های فاز ، نول و اتصال به زمین).

 

 

 ۲- به كار بردن منبع نیرو با ولتاژ کمتر که اصولاً ولتاژ خطرناکی برای انسان نباشد. 

  • حفاظت از طریق ولتاژ کم 

استفاده از ولتاژ کم همیشه توسط مسئولین ایمنی توصیه شده است و در بعضی مواقع بصورت قانون اجباری شده است. ۵۰ ولت (ولتاژ ایمن نمیتواند قدرت و کارآئی ولتاژ ۲۴۰ یا (۲۲۰) را داشته باشد ولی ۱۱۰ ولت این اشکال را ندارد. لذا در بعضی از کشورها ولتاژ شبکه شهری ۱۱۰ ولت است باید توجه نمود که دو شاخه های ۱۱۰ ولتی مخصوص و مشخص باشد که به اشتباه در پریزهای ۲۲۰ ولت زده نشود برای دستگاه های ۱۱۰ ولتی ترانسفورماتور پرتابل لازم است این ترانسورماتور مانند کاهنده بایستی دارای بدنه و پایه عایق باشد و دارای اتصال زمین نیز باشد که این اتصال زمین از وسط سیم پیچ به زمین وصل می شود این اتصال زمین برای سیستم ۱۱۰ ولتی است و در حالتی که اتصال زمین دستگاه نیز سالم باشد هیچگونه برق گرفتگی برای اپراتور حاصل نخواهد شد اگر اتصال زمین خراب باشد یا قطع شده باشد آنوقت حداکثر ولتاژ که از بدن اپراتور رد خواهد شد به جای ۱۱۰ ولت ۵۵ ولت است.

بنابراین ایمنی اپراتور بیشتر در دست مسئولین قوانین و سازندگان دستگاه ها و سیم اتصال زمین می باشد. به هرحال ولتاژ ۲۲۰ ولت می تواند کشنده باشد منتهی شرایطی چون کف چوبی، پوشیدن چمه های لاستیکی و غیره … اثرات آن را کمتر می سازد.

ولی ولتاژ ۱۱۰ ولت بخودی خود کشنده نیست ولی گهگاه آنچنان به کارگر وارد می کند که باعث سقوط کارگر از ارتفاع بااز بالای نردبان می شود.

 

 

۳- به کارگیری سیستم عایق کاری دوبله (عایق دوجداره)

 در دستگاههای الکتریکی که حتی در صورت بروز خطر نیز مانع عبور الکتریسیته از بدن اپراتور می شود.این سیستم عایق کاری بطور بین المللی مورد قبول واقع شده است و دو عایق در درون هم این اطمینان را به وجود آورده که هیچگونه احتمال برق گرفتگی برای اپراتور وجود ندارد. اولین عایق قسمت های دارای برق را جدا می کند و عایق دوم جنبه حفاظتی دارد. دستگاههایی که دارای این نوع عایق کاری هستند دارای علامت بین المللی هستند.

در این دستگاه ها مثلا کشور انگلستان استاندارد دارا بودن دورو پوش عایق برای سیم ها را نیز اجباری ساخته است بدین طریق احتیاجی به اتصال زمین نیست. در استاندارد انگلیسی تست مختلف برای چنین سیستم عایق های دوبله تعیین شده است و ولتاژ حفاظتی برای تست این عایق ها حدود ۱۶ برابر ولتاژ شبکه (۱۶×۲۴۰) حدود ۴۰۰۰ ولت است در این قسمت هیچگونه حرارتی پیش نمی آید و تنها خطر موقعی است که در ساخت دو تا عایق کوتاهی شده یا طول عمر حفاظتی عایق ها سپری شده باشد.

بهرحال برای حفاظت کامل بایستی آموزش افراد کافی بوده و سیستم همیشه مورد تست قرار گرفته باشد. چک کردن دائم و مرتب دستگاه های الکتریکی از راه های ایمنی بایستی توسط افراد آموزش دیده انجام گیرد . چک کردن یعنی جواب دادن به سوالاتی از قبیل:

۱- آیا ولتاژ مجاز در صفحه مشخصات دستگاه با ولتاژ سیستم ما یکی است یا نه و اگر نه چه فرقی دارد؟

۲- آیا دو شاخه سالم و از نوع خوب است یا نه؟

 ۳- آیا سیستم سیم بهنگام خروج از دستگاه نسبت به بدنه فلزی آن با حلقه لاستیکی مقاوم حفاظت شده یا نه؟

 ۴- آیا سیم بطور کلی سالم است؟ پارگی یا زدگی ندارد؟

 ۵- آیا کلید خود دستگاه کلید قبل از پریز در حالت قطع قرار دارد یا نه؟

۶- آیا سیم بطور کلی بالاتر از ارتفاع سر کارگر در محل کار قرار دارد یا نه؟

 

 

  • چک لیست مکانیکی دستگاه

۱- آیا قبل از هرگونه کاری مثل تنظیم تیغه یا سفت کردن سه نظام و غیره دو شاخه از برق خارج شده است یا نه؟

۲- آیا در بدنه دستگاه شکستگی یا خرابی وجود دارد یا نه؟

 ۳- آیا قسمت های متحرک مثل مته ثابت شده اند یا نه؟

۴- آیا قسمت های چرخنده با دست به آرامی می چرخند؟

۵- آیا قطعه کار خوب نگهداری می شود؟

 

  • چک لیست در مورد شخص : چک لیست فردی

١- پارگی در لباس ، لباس های آویزان و از این قبیل وجود دارد یا نه؟

 

 

مقالات مرتبط

نظرات