حفاظت الکتریکی مضاعف

 

  • حفاظت با ولتاژ خیلی ضعيف جدا شده (ولتاژ ایمن)

این اقدام حفاظتی برای جلوگیری از دریافت شوک الکتریکی در اثر تماس با قسمت های برقدار و قسمت های هادی در دسترس تجهیزات برقی در صورت فقدان حفاظت در برابر تماس مستقیم یا به هنگام وجود اتصالی است.

این اقدام حفاظتی با جداسازی منبع نیروی برق از زمین و محدود کردن بالاترین مقدار ولتاژ تغذيه و یا ولتاژ پایدار ایجاد شده در تجهیزات به مقداری کمتر از مقادیر مندرج در جدول (۱) تأمین می شود.

 

جدول (۱) ولتاژهای ایمن

 

نوع ولتاژ تماس مستقیم تماس غیرمستقیم
متناوب ۲۵ ۵۰
مستقیم بدون تموج ۶۰ ۱۲۰

 

 

  • تجهیزات برقی کلاس ۳

تجهيزاتی که حفاظت در برابر شوک الکتریکی در آنها به تغذیه از منبع نیروی برق دارای ولتاژ خیلی ضعيف جدا شده (ولتاژ ایمن) متکی بوده و در خود تجهیزات هم ولتاژی بالاتر از ولتاژ ایمن ایجاد نمی شود، تجهیزات کلاس ۳ نامیده شده با علامت مشخص می شوند.

 

 

  • ولتاژهای خیلی ضعیف ایمن

* برحسب قرارداد ولتاژ مستقیم بدون تموج ولتاژی است که مقدار مؤثر ولتاژ تموج آن ده درصد جزء مستقيم ولتاژ باشد.

 

  • منبع نیروی برق ایمن

 منبع نیروی برق ایمن چنان طراحی و حفاظت می شود که هم در صورت تماس مستقیم و هم در صورت تماس غیر مستقیم، ولتاژ آن از مقادیر مندرج در جدول (۱) زیادتر نشود.

 نمونه هایی از منبع نیروی برق با ولتاژ ایمن به قرار زیر است:

الف- ترانسفورماتور جداسازی ایمن مطابق ۷۴۲IEC

ب- منبع نیروی برق دیگری که درجه ایمنی آن برابر ترانسفورماتور جداساز ایمن است، مثلاً موتور ژنراتور،

ج- منبع نیروی برقی که از مدار دارای ولتاژ بالاتر از ولتاژ ایمن، مستقل است، مثلاً باطری،

د- منبع نیروی برق با امپدانس حفاظتی.

 

 

 

شکل (۱) مدار ولتاژ خیلی ضعیف شده (ولتاژ ایمن)

 

 

  • مدار ولتاژ ایمن

باید توجه داشت که مدار ولتاژ ایمن باید از زمین و مدارهای الکتریکی دارای ولتاژ بالاتر جدا باشد. برای تحقق این امر لازم است که از جمله:

الف- قسمت های برقدار مدار ولتاژ ایمن به قسمت های برق دار، هادی های در دسترس وسیم حفاظتی مدارهای دیگر وصل نشود.

ب- هادی های در دسترس مدار ولتاژ ایمن به زمين، هادی های بیگانه و سیم های حفاظتی و هادی های در دسترس مدارهای دیگر وصل نشود.

در صورتی که اتصال هادی های در دسترس مدار ولتاژ ایمن به هادی بیگانه ای ضروری باشد باید اطمینان حاصل کرد که این های بیگانه پتانسیلی بالاتر از ولتاژ ایمن به خود نخواهد گرفت.

 اگر اتصال خواسته و ناخواسته هادی های در دسترس مدار ولتاژ ایمن به قسمت های هادی در دسترس مدارهای دیگر محتمل باشد، حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی فقط وابسته به ولتاژ ایمن نیست بلکه به اقدامات حفاظتی که در مورد مدارهای دیگر انجام شده ، هم بستگی دارد.

درجه جداسازی قسمت های برقدار مدار ولتاژ ایمن از مدارهای دارای ولتاژ بالاتر برابر درجه جداسازی ترانسفورماتور جداسازی ایمن است. این امر در مورد قسمت های برق دار آن تجهیزات الکتریکی که یکی از مدارهای آن ها می تواند با ولتاژ ایمن تغذیه شود هم صادق است، نظير کنتاکتور، رله و غیره، سیم ها و هادی های مدار ولتاژ ایمن، جدا از سیم و هادی های مدارهای دیگر قرار داده می شود. اگر این کار عملی نباشد یکی از روش های زیر اجرا می شود.

ج- سیم های مدار ولتاژ ایمن را که دارای عایق بندی پایه اند در یک غلاف فلزی قرار می دهند،

د- سیم های مدارهای دارای ولتاژهای متفاوت را که هرکدام دارای عایق بندی پایه متناسب با ولتاژ اسمی مدار خود می باشند، توسط توری فلزی یا غلاف فلزی زمین شده، از یکدیگر جدا می کنند.

ساختمان پریز و دوشاخه مدار ولتاژ، ایمنی ویژه ای است تا بتوان آنها را از پریز و دو شاخه سیستم های توزیع نیروی برق با ولتاژ بالاتر براحتی تشخیص داد.

 

 

  • اقدام حفاظتی برای مدار ولتاژ ایمن دارای ولتاژ اسمی بیش از ۲۵ ولت متناوب و ۶۰ ولت مستقیم

برای ولتاژ اسمی بیشتر از ۷۲۰ متناوب و V 60 مستقیم عاری از تموج، حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی در شرایط عادی بهره برداری با اقدامات زیر تأمین می شود:

– دیواره یا محفظه ایکه حداقل حفاظتی، برابر IP2x را فراهم کند،

– عایق بندی ایکه یک ولتاژ آزمون ۵۰۰V را برای مدت یک دقیقه تحمل کند.

 

 

  • ولتاژ خیلی ضعیف حفاظت شده (PELV)

اگر منبع ولتاژ خیلی ضعیف، یک منبع نیروی برق ایمن نباشد. مثلاً به وسیله اتوترانسفورماتور، پتوتسيومتر، نیم هادی و غیره تأمین شود، مقدار خروجی دنباله ی مدار ورودی محسوب می شود،

– یا مدار ولتاژ خیلی ضعیف، از زمین و مدارهای الکتریکی دارای ولتاژ بالاتر جدا نشده با درجه جداسازی آن کافی نباشد مثلاً در مورد ترانسفورماتورها، رله ها، کلیدهای کنترل از راه دور و کنتاکتورها.

– یا استفاده از ولتاژ ایمن ضرورتی نداشته باشد.

 ولتاژ خیلی ضعيف، ولتاژ ایمن محسوب نشده و باید با اقدامات مناسب برای شرایط عادی بهره برداری و حالت وجود اتصالی در برابر خطر برق گرفتگی حفاظت شود.

 

 

  • حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی در شرایط عادی بهره برداری

الف- اگر منبع نیرو یک منبع نیروی ایمن باشد و مدار ولتاژ خیلی ضعیف برابر موارد الف و ب بند ۸-۱-۵ از زمین و مدارهای الکتریکی دارای ولتاژ بالاتر جدا باشد ولی موارد ج و د بند ۸-۱-۵- اجرا نشده باشد. تجهيزات مدار ولتاژ ضعيف به شیوه زیر حفاظت می شوند:

– مانع یا محفظه مطابق بند ۸-۵ و ۸-۶

– عایق بندی ایکه ولتاژ آزمون ۵۰۰ ولت متناوب را برای مدت یک دقیقه تحمل کند.

ب- اگر منبع نیرو یک منابع نیروی ایمن نباشد یا موارد ب، ج ود برای یکی از تجهیزات مدار ولتاژ خیلی ضعیف اجرا نشده باشد، حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی در شرایط عادی کار و بهره بردای باید با یکی از شیوه زیر انجام شود:

– مانع یا محفظه برابر بند ۸-۵ و ۸-۶

– عایق بندی ایکه مطابق ولتاژ اسمی مدار ورودی ضروری است.

برق رسانی بوسیله مدار ولتاژ خیلی ضعیف به تجهیزاتی که ولتاژ آزمون عایق بندی آنها برابر حداقل لازم برای مدار ورودی نیست درصورتی مجاز است که با تقویت عایق بندی قسمت های غیرهادی در دسترس، تحمل ولتاژ آزمون آن ها به ۱۵۰۰ ولت متناوب برای یک دقيقه رسانده شود.

 

 

  • حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی در حالت وجود اتصالی

الف- اگر منابع نیرو یک منبع نیروی ایمن باشد و بند ۸-۱-۵ هم اجرا شده باشد ولی مدار ولتاژ خیلی ضعیف تنها در یک نقطه به زمین اتصال داشته باشد، اقدام حفاظتی تکمیلی برای جلوگیری از برق گرفتگی به هنگام وجود اتصالی، ضروری نیست.

 


بیشتر بخوانید:

حفاظت در برابر اتصالی


ب- اگر منبع ولتاژ خیلی ضعیف یک منبع نیروی برق ایمن نباشد یا موارد ب، ج و د بند ۵ – ۱ – ۸ در مورد یکی از تجهیزات این مدار اجرا نشده باشد حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی به هنگام وجود اتصالی به ترتیب زیر است:

– اتصال قسمت های هادی در دسترس تجهیزات مدار ولتاژ خیلی ضعیف به سیم

حفاظتی مدار ورودی به شرطی که یکی از اقدامات حفاظتی بند ۷-۵-۳- برای قطع خودکار منبع نیروی برق در مورد مدار ورودی اجرا شده باشد. این امر اتصال سیم های برقدار مدار ولتاژ خیلی ضعیف را به سیم حفاظتی مدار ورودی منتفی نمی سازد.

– این امر همچنين اتصال قسمت های هادی در دسترس تجهیزات موجود در مدار ولتاژ خیلی ضعیف را به سیم هم پتانسيل زمين نشده مدار ورودی ای را که با جداسازی الكتريکی حفاظت شده منتفی نمی سازد.

 

 

 

مقالات مرتبط

نظرات