آشنایی با حفاظت الکتریکی

 

 

   در دنیایی که تمام ابزار و وسایل زندگی روزمره برقی شده است و تصور زندگی بدون برق حتی برای لحظه ای هم، مشکل یا در بعضی مواقع غیر ممکن است، لازم است که با اصول اولیه حفاظت الکتریکی آشنا شویم. حفاظت الکتریکی، مجموعه اقداماتی است که باید در تأسیسات الکتریکی انجام شود تا خطرها و خسارت های ناشی از جریان برق، برای افراد و تأسیسات به حداقل برسد.

 

 

  • خطرهای ناشی از برق

خطرهای ناشی از جریان برق ممکن است بر اثر موارد زیر باشد:

الف) اتصال سیم فاز به زمین

ب) اتصال سیم فاز به بدنه یا قسمت فلزی وسایل برقی

ج) اتصال دو سیم حامل جریان الکتریکی به یک دیگر بدون واسطه (اتصال کوتاه)

به منظور پیش گیری از خطرهای ناشی از جریان برق، وسایل حفاظتی مختلفی ساخته شده است که هر کدام کاربرد مخصوصی دارد.

 

  • انواع خطاهای ناشی از جریان برق

خطاهای ناشی از جریان برق عمدتاً به سه دسته تقسیم می شوند:

(۱) اتصال بدنه

عبارت است از اتصال یکی از سیم های جریان برق به بدنه دستگاه

(۲) اتصال کوتاه

عبارت است از اتصال دو سیم لخت که نسبت به هم دارای اختلاف پتانسیل الکتریکی می باشند.

(۳) اتصال زمین

عبارت است از اتصال یکی از سیم های حامل جریان به زمین.

خطاهای نامبرده شده به دو صورت کامل و ناقص اتفاق می افتد، در اتصال کامل در محل اتصالی مقاومت وجود ندارد و جریان زیادی از این نقطه عبور می کند. اما اگر اتصال ناقص باشد در محل اتصال مقاومت وجود دارد بنابراین جریان خطا نسبت به حالت قبل کم تر است.

 

  • انواع حفاظت

(۱) حفاظت سیم ها و کابل ها

(۲) حفاظت مصرف کننده ها و دستگاه های الکتریکی

قسمت عمده مصرف کننده های سه فاز در مراکز صنعتی را موتورهای الکتریکی تشکیل می دهند. معمولاً جهت حفاظت موتورهای الکتریکی از کلید حفاظت موتور استفاده می شود. این کلید موتور را در مقابل بار اضافی و هم چنین اتصال کوتاه حفاظت می کند. بدین صورت که در اثر اضافه بار و یا دو فاز شدن موتور جریان کمی بیشتر از جریان نامی آن می شود. حرارت بی متال که عضو حفاظت کننده حرارتی است بالا رفته و در اثر تغییر فرم بی متال به اهرم فشار آورده و کلید را قطع می کند. اگر خطاهایی مانند اتصال کوتاه در موتور پيش آيد در اثر عبور جریان از بوبین حفاظت کننده مغناطیسی کلید اهرم آهنی به سرعت به سمت هسته بوبین جذب شده و کلید را قطع می نماید.

 

  • حفاظت اشخاص

انواع حفاظت اشخاص عبارتند از:

(۱) حفاظت توسط سیم زمین

حفاظت سیم زمین یا ارت اغلب در مجتمع ها و ساختمان ها استفاده می شود و توسط الکترود زمین ایجاد می شود. الکترود زمین عبارت است از یک قطعه جسم هادی که در زمین قرار داده می شود و سیم زمین به آن متصل می شود.

الکترودها به اشکال مختلف ساخته می شوند:

(الف) میله های مسی معمولا به قطر ۱۶ میلی متر که با چکش در زمین کوبیده می شوند این میله ها دارای نوک تیز فولادی هستند که فرو رفتن در زمین را آسان می کند. پس از کوبیدن یک میله می توان میلۀ دیگری به آن پیچ کرد و کوبیدن را ادامه داد تا میله با طول مورد نظر تا حدود ۳ متر به دست آید.

(ب) صفحه های مسی که در عمق ۶۰ سانتی متری یا بیش تر به صورت افقی خوانده می شود. اجرای این روش با زحمت بیش تری همراه است.

(ج) استفاده از لوله های آب شهری در گذشته بسیار معمول بوده است ولی امروزه که بیش تر از لوله های پلاستیکی استفاده میشود این روش قابل استفاده نیست.

(د) غلاف یا زره فلزی کابل های زیر زمینی امروزه بیش تر به عنوان الكترود زمین و سیم زمین مورد استفاده قرار می گیرد. غلاف و زره کابل در پست به نوترال متصل هستند. در این سیستم ها در صورت اتصالی، جریان از غلاف یا زره عبور کرده و به زمین نفوذ نمی کند. در بسیاری از موارد برای کاهش دادن مقاومت زمین از مجموعه میله ها استفاده می کنند و با اتصال الکتریکی آن ها به یکدیگر آنها را به صورت الکترود واحد مورد استفاده قرار می دهند. اما نکته قابل توجه این است که مقاومت بين الكترود و زمین بستگی به مقاومت ویژه زمین دارد که خود بسته به جنس زمین و میزان رطوبت دارد.

 

(۲) سیستم حفاظت نول

به صورت یک سیم جداگانه به بدنه تابلو یا دستگاه وصل می شود. کاربرد آن در تاسیسات الکتریکی که در آنها دستگاه ها به صورت انفرادی به زمین وصل می شوند، می باشد و نباید برای دستگاه های دیگر از حفاظت نول استفاده نمود. چون با بودن مقاومت کم جریان زیادی می گذرد در نتیجه اختلاف ولتاژ نسبتاً زیادی در روی تمام مصرف کننده های دیگر بین بدنه هادی آنها و زمین به وجود خواهد آمد.

 

(۳) حفاظت به وسیله عایق کردن

تمام قسمت هایی که امکان اتصال با بدن انسان را دارد عایق می کنند که برای ساختمان ها اقتصادی نیست.

 

لینک کالاهای مرتبط:


                                  


          

مقالات مرتبط