انواع كليدهای الکتریکی

نوشته شده توسط الیکا الکتریک 1397/06/12 01:17:00 0 نظرات تجهیزات فشار ضعیف,


انواع كليدهای الکتریکی
   وسايلي كه كنترل مصرف كننده هاي الكتريكي را برعهده دارند کلید نامیده می­ شوند و کاربرد آن­ها، قطع و وصل و همچنین تغيير وضعيت مدارهای الكتريكي است. مکانیزم کلیدها متفاوت است و در دسته ­های متفاوتی تولید می شوند ولی در یک نگاه كلي به سه دستۀ كليدهاي دستي، كليدهاي مغناطيسي (كنتاكتورها( و کلیدهای حفاظتی تقسيم مي شوند.


1- كليدهاي دستي
   کلیدی است که با نيروي مكانيكي عمل مي كند و براي تغيير وضعيت آنها از نيروي دست انسان کمک می­ گیرند به سخن دیگر توسط نيروي دست قطع و وصل مي شوند. مشکل عمدۀ این کلیدها خرابي زياد، سرعت عمل پايين در قطع و وصل مدار است که نتيجۀ آن نيازمستمر به تعمير و نگهداري، خطرات جاني اپراتور، متصل بودن دائمی مصرف كننده به برق، نیاز به انرژي زياد براي قطع و وصل است. كليدهاي دستي در دو نوع كليدهاي دستي دائمي و كليدهاي دستي لحظه اي طبقه­ بندی می ­شوند.


1-1- كليدهاي دستي لحظه اي كار
   كليدهاي دستي لحظه اي در همه حال تا زماني كه انرژي و نيروي دست بر روي كليد است ثابت باقي مي ماند و مدار وصل است؛ با برداشتن دست از روي كليد، به حالت اول خود بازگشته و مدار قطع خواهد شد در نتیجه براي عمل كردن كليدهاي لحظه­ اي نيروي مكانيكي دائمي نیاز است.

 

 كليدهاي دستی لحظه ای دو نوع است:

  •  دسته اول در برق ساختمان كاربرد دارند مانند شستي هاي زنگ اخبار

  •  دسته دوم در برق صنعتي كاربرد دارند مانند شستي استارت و استوپ


2-1- کلیدهاي دستي دائمي
   کلیدهاي دستي دائمي در همه حال وضعيت آنها ثابت باقي مي ماند و براي تغيير وضعيت آن­ها باید مجدداً كليد زده شود به عبارت دیگر اين كليدها براي تغيير وضعیت همیشه به نيروي لحظه اي نياز دارد.

 

كليدهاي ساده دائم كار دو نوع است:

  •  دسته اول در برق ساختمان كاربرد دارد مانند كليدهاي تك پل، دو پل، تبديل صليبي

  •  دسته دوم در برق صنعتي كاربرد دارد مانند كليدهاي اتوماتیک، سلکتور سوئیچ
     


كليدهاي دستي دائمی كار
كليدهاي تيغ اي (اهرمي) و يا چاقويي
   این کلیدها ساختمان ساده اي دارد در اين كليدها از تيغه هاي كاردي شكل كه برروي محوري گردان نصب شده است استفاده مي­ شود و ساختمان آن­ها به دو صورت كشويي و گردان است. مقدارجريانی که این کلیدها قطع و وصل می­ کنند بسيار محدود است چون در جريان هاي بالا قوس بين دو نقطه ايجاد و گاهی موجب ذوب تيغه ها مي شود و در هنگام وصل يا قطع نيز جرقه شديد ايجاد می­ کند.
   كليدهاي تيغه اي در مدارهاي كنترل و فرمان به كار می­ روند اين كليدها براي برق­رساني به الكتروموتورهاي تك فاز كوچك و همچنین وسايل الكتريكي جريان دائم، مناسب هستند نباید از نظر دور داشت که در موتورهاي سه فاز بهتر است از كليد تيغه اي استفاده نشود به دلیل این كه موتور در اثر سوختن يكي از فيوزها با دوفاز كار می­ کند و ممكن است بسوزد. اين كليدها بيشتر همراه با فيوز مورد استفاده قرار مي گيرند.

   در زمان نصب كليد تيغه اي بايد دقت داشت تا آنجا كه مقدور است جريان به كنتاكت ثابت وصل شود، به شکلی كه تيغه ها موقع قطع كليد بدون ولتاژ باشند که اين امر به ايمني بيشتر کمک می­ کند. از كليدهاي تيغه اي مي توان به عنوان كليد بار يا كليد بدون بار استفاده كرد. اگر اين كليد، فقط به عنوان كليد بدون بار استفاده شود، فاقد محفظۀ جرقه گير است. كليد بار معمولاً داراي ديواره ­هاي عايقي جداكننده بين كنتاكت هاي جريان رسان و نيز محفظه جرقه گير است.


كليد غلطكي
   غلطک­ های عایق در ساختمان این کلیدها نقش مؤثری دارند آن ها از يك يا چند غلطك عايق كه بوسيلۀ اهرمی حول محوري مي­ چرخد تشكيل شده است. روي غلطك­ ها نوارهاي هادي در محل هاي مشخصی تعبيه شده­اند. فرم غلطك و نحوۀ قرارگيري نوارهاي هادي به گونه اي است كه با حركت غلطك­ ها كنتاكت­ هاي ثابت به یکديگر وصل و يا از يكديگر جدا شده بطوري­ كه اگر قسمت فرورفته غلطك در مقابل كنتاكت هاي ثابت قرار گيرد، دوكنتاكت يكدیگر قطع و اگر قسمت هادي در برابر كنتاكت­ هاي ثابت قرار گيرد، دو كنتاكت يكدیگر بهم متصل مي شود. اين كليد نسبت به كليد تيغه ای يك مزيت منحصر بفرد دارد اینکه مي ­توان براي اين كليد وظيفۀ خاصی را تعريف كرد و با يك حركت چند اتصال به صورت هم زمان انجام داد.


كليد زبانه ­ای
   در كليد غلطكي استهلاک بالاست به این دلیل که تماس اصطكاكي بين صفحات بالا است و به همين دليل از كليد زبانه اي استفادۀ بیشتری می­ شود چون داراي خصوصيت طراحي است و علاوه بر آن كنتاكت­ های آن به صورت عمودي بر روي یکديگر قرار مي گيرند. كليد زبانه ­ای عمل اتصال را بدون سائيدگي انجام مي ­دهد و این موضوع، باعث دوام و مرغوبيت کلید مي شود. با چرخاندن اهرم صفحۀ زبانه دار تغيير موقعیت و وضعیت مي دهد اگر شيار صفحۀ زبانه دار در مقابل تكيه گاه كنتاكت متحرك قرار گيرد، با فشار فنر پشت تكيه­ گاه كنتاك­ هاي متحرك، كنتاك ثابت را به یکديگر وصل می­ نماید و در این صورت مدار كامل خواهد شد. اگر زبانه در مقابل تكيه ­گاه­ كنتاكت متحرك قرارداده ­شود فنر فشرده و كنتاكت ثابت را از هم جدا می ­کند و مدار قطع مي­ شود. اين كليد عمل اتصال را بدون سائيدگي انجام داده و همين امر، باعث دوام و مرغوبيت مي شود با تغيير تعداد و مكان زبانه بر روي صفحه مي­ توان اين كليد را در انواع مختلف ساخت و در راه ندازي الكترو موتورها و نظاير آن استفاده کرد.

 


سلكتور سوئيچ كليد گردان و يا پاكو
   سلكتور سوئيچ ها كليدهايي هستند كه براي انتخاب وضعیت­ های مختلف طراحي می­ شوند، مانند كليد سه فاز گردان دو حالته ای كه براي راه ندازي موتورهاي سه فاز به شکل چپ گرد و راست گرد به کار می رود. از سلكتورسوئيچ ولت براي اندازه گيري ولتاژ بين فازهاي مختلف، و همچنین ولتاژ هر فاز نسبت به سيم صفر استفاده مي­ کنند. نوع ديگر اين كليدها سلكتور سوئيچي است كه روي آوومترها نصب می ­شود و به وسيلۀ آن آوومتر را مي­ توان در حالت اندازه گيري ولت، آمپر یا اهم با رنج مختلف قرار دادن كليد سه فازگردان دوحالت ستاره و مثلث يك نوع سلكتورسوئيچ است كه به وسيلۀ آن مي توان ابتدا موتور را در حالت ستاره به راه انداخت سپس آن را در حالت مثلث قرار داد تا موتور به حالت مثلث كار كند. كليد فن كويل هم يك سلكتور سوئيچ است كه به وسيلۀ آن مي توان موتور را در حالت دور كم، دور متوسط و دور زياد قرار داد و یا آن را خاموش كرد.
   كليدهاي گردان براي جريان هاي الكتريكي كم و درحدود 100 آمپر ساخته شده­اند و معمولاً قابل قطع در زير بار هستند اين كليدها قابل استفاده در جريان AC ،DC بوده و در كاربردهاي مختلفي توليد و عرضه مي­ شوند.

 

كليد فيوز
   كليد فيوز نوعي كليد است كه قطع آن باعث خارج شدن فيوزها از مدار شده و قطع و وصل آن­ها به وسیلۀ دست صورت مي ­گيرد. با قطع كليد، تعويض فيوزها به سادگي انجام مي­ شود. چون كليد فيوزها معمولاً بر روي تابلو نصب می­ شوند نه داخل آن. براي تعويض فيوزها نيازي به باز كردن در تابلو نيست و به همين جهت براي تعويض فيوزها خطري وجود ندارد. كاربرد اين كليدها براي جلوگيري از خطرات احتمالي در زمان تعويض فيوزها در شبكه فشارضعيف است. اين كليد در مقایسه با كليد خودكار ارزانتر و از نظر جايگيري و ابعاد كوچكتر است. به عبارت دیگر موارد استفاده اين نوع كليد بيشتر در توزيع برق كارخانجات، روشنايي، پست هاي ترانسفوماتور و خطوط انتقال انرژي و در مواقعي كه قدرت قطع بالايي احتياج است به جاي فيوز از اين كليدها استفاده مي ­شود.

 

   بسياري از حوادثي که در شبكه فشار ضعيف به برق گرفتگي مي­ انجامد، مربوط به قوس الكتريكي است كه در موقع تعويض فيوز يعني در هنگام درآوردن فيوز زیر بار و يا جا انداختن آن زير جريان اتصال كوتاه، به وجود مي آيد. لذا براي جلوگيري از خطراتي که در زمان تعويض فيوزها در شبكه فشار ضعيف پيش مي آيد، بهتر است كه به جاي كليد و فيوز از كليد فيوز استفاده شود. در كليدفيوز، فيوزها روي در كليد سوار شده و با باز كردن در كليد، فيوزها از شبكه جدا شده كه مي­ توان با بيرون آوردن در كليد اقدام به تعویض فیوزها کرد و پس از تعويض فيوزها، در كليد در داخل مجموعه جا زده شده و با بستن آن، فيوزها در شبكه قرار مي گيرند.
 

برخي از اجزاء كليدفيوز به شرح زير است:
 - 1پايه ثابت
 - 2بخش متحرك و حمل كننده فيوز
 - 3ترمينال ها و سوراخ هاي لازم جهت نصب كليد روي باس بار
 - 4ترمينالهاي اتصال كابل هاي ورودي و خروجي
 - 5كنتاكت هاي نصب فيوز


 كليد های ايمني
كليدها عموماً به دو منظور استفاده مي ­شود:

  • قطع کننده برق ورودی

  •  قطع كننده و حفاظت كننده خطاي موتورها

   كليدهاي ايمني كليدهايي هستند كه در يك قاب جداگانه قرار گرفته ­اند اين كار درجه ايمني را براي پرسنل هنگام برخورد تصادفي با اتصالات الكتريكي برقدار بالا خواهد برد و از كليد در برابر آلودگي­ ها و عوامل جوي محافظت مي­ كند كه درجه اين حفاظت بستگي به قاب اختصاص داده شده دارد. بعضي كليدهاي ايمني داراي فيوز هستند اما بعضي ديگر فاقد فيوز است و فقط شامل يك كليد و اتصالات مربوط به آن و حالت قفل داخلي اینترلاک می باشند. همچنين خانوادۀ كليدهاي ايمني در دونوع وظيفه عادي و وظيفۀ سنگين ساخته شده ­اند. كليدهاي ايمني امكاناتي را براي قطع و وصل بار از منبع برق الكتريكي فراهم مي­ کند درحالت راه اندازي موتور، مانند دستگاه هاي خراطي چوب طبق استاندارد NEC نياز به استفاده از كليد ايمني است. طبق اين استاندارد قطع كننده­ ها باید در سمت موتور و ماشين باشند يعني بايد در جلوي چشم كاربر باشد و بيشتر از 50 قدم فاصله نداشته باشند. توجه شود كه جريان نامي اين كليدها از 16 تا 4000 آمپر است. با قطع كليد، برق ورودي قطع شده و اپراتور با اطمينان آن را سرويس می كند.
 

كليدهاي اتوماتیک
   كليدهاي اتوماتیک یا خودكار امكانات دستي را براي قطع و وصل برق به وجود می ­آورند همچنین حفاظت جريان اضافي را برعهده دارند. در كاربردهاي خانگي نوع تك پل حفاظت مدارهاي 230 ولتي و نوع دوپل حفاظت مدارهاي 380 ولتي را برعهده دارند.

   در مواردي كه حفاظت از تجهيزات مختلف نظير تأسيسات روشنايي، سيم، كابل و ماشين آلات صنعتي دربرابر اضافه جريان، جريان اتصال كوتاه و غيره مدنظر باشد از كليدهاي اتوماتیک استفاده مي­ کنند.

كليدهاي اتوماتیک نسبت به فيوزها و كليدهاي دستي داراي مزاياي زيرهستند:
 1- كليد اتوماتیک پس از قطع مدار در اثر جريان زياد و يا هر عامل ديگري، بلافاصله مجدداً آماده بهره ­برداري است.
 2- با كمك كنتاكت هاي فرعي كه در آن تعبيه شده، مي توان وضعيت كليد در هر حالت، يعني حالت هاي قطع، وصل يا وقوع خطا را توسط سيگنال هاي مناسب تعيين و در اتاق فرمان منعكس ساخت.

 

 ساختمان اين نوع كليدها به گونه اي است كه اگر كليد را برروي يك مدار اتصال كوتاه شده ببنديم، پس از بسته شدن كليد، رله اضافه جريان سريعاً كليد را قطع مي ­سازد.

نكته: در بسياري از موارد از كليد تنها به عنوان وسيلۀ قطع و وصل مدار استفاده نمی­ شود بلكه پاره ­اي از وظايف حفاظتي نيز به عهدۀ کلید است.
 

كليد مينياتوري
   اين كليد نوعي كليد اتوماتيك يا خودكار است كه از نظر ساختمان تفاوتی با کلید آلفا ندارد.      اجزای تشکیل دهنۀ این کلید عبارتند از :

  • رلۀ جريان مغناطيسي (رلۀ جريان زياد با عمل كرد سريع)

  •  رلۀ حرارتي يا رلۀ بيمتال (رلۀ جريان زياد با عمل كرد تأخيري)

  •  كليد

   کلید مینیاتوری براي جريان هاي نامي كم و تا 63 آمپر توليد مي شوند. در اين كليدها گاهی حفاظت در برابر اضافه بار و اتصال كوتاه نيز وجود دارد كه عمدتاً مشخصات مربوط به اين حفاظت ها غير قابل تنظيم است. اين كليدها بیشتر مصارف خانگی دارند و  داراي قدرت قطع پاييني نسبت به بقيه كليدهاي خودكار هستند. اين كليدها بیشتر در دو نوع  Bو C ساخته مي شوند نوع B آن در مصارف روشنايي به كار مي رود و تند كار است از نوع  Cبراي راه اندازي وسايل موتوري استفاده می شود و كند كار است اين كليدها بیشتر در انواع تك پل، دو پل و سه پل ساخته مي شوند.


 كليدهاي مينياتوري به كلاس هاي مختلف تقسيم مي شوند كه تفاوت اين نوع كليدها در جريان اتصال كوتاه آنها است:
   كلاس A: این كليد فوق العاده حساس بوده و تا دو برابر جريان نامي را تحمل می نماید.
   كلاس B: براي بارهاي غير موتوري همانند روشنايي كاربرد داشته و تا چهار برابر جريان نامي را تحمل می کند.
   كلاس C: براي بارهاي موتوري استفاده شده و تا شش برابر جريان نامي را تحمل مي كند.
   كلاس D: به منظور حفاظت بارهاي خازني و يا بارهايي كه جريان هجومي مي كشند، كاربرد داشته و تا 13 برابر جريان نامي را مي تواند تحمل كند.

 

 

ارسال نظر